Công ty Cổ phần Mạng giáo dục Bạch Kim - 27 Huỳnh Thúc Kháng, Đống Đa, Hà Nội
Trang bìa
Trang bìa:
BÀI 24: Hành động nói (tiếp theo) I. Cách thức thực hiện hành động nói
1. Ví dụ 1:
I. Cách thức thực hiện hành động nói 1. Ví dụ

(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2)Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.

(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

a. Xác định mục đích nói:
a. Xác định mục đích nói Mục đích câu 1 2 3 4 5 Hỏi Trình bày Điều khiền Hứa hẹn Bộc lộ cảm xúc b. Xác định kiểu câu và hành động nói các câu :
Xác định kiểu câu và hành động nói các câu Kiểu hđ nói Kiểu câu Nghi vấn Cầu khiến Cảm thán Trần thuật Hỏi Trình bày Điều khiền Hứa hẹn Bộc lộ cảm xúc Anh đi đâu? Anh đi đi ! Chao ôi đẹp quá ! Anh ấy đi rồi. Cách dùng trực tiếp Anh giữ giùm tôi nhé? __ Anh giữ giùm tôi nhé? __ Anh còn phải đi nữa. __ Tôi sẽ đi. __ Một bông hoa đẹp! __ Cách dùng gián tiếp 2. Kết luận:
I. Cách thức thực hiện hành động nói 2. Kết luận

Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp).

II. LUYỆN TẬP
1. Bài tập 1:
1. Bài tập 1 II. LUYỆN TẬP Tìm các câu nghi vấn trong bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn. Cho biết những câu ấy được dùng làm gì. Vị trí của mỗi câu nghi vấn trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó? (Trần Quốc Tuấn) - Gợi ý BT1:
* Gợi ý BT1

1. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có ? (thực hiện hành động khẳng định)

2. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không? (thực hiện hành động phủ định)

3. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng có được không ? (thực hiện hành động khẳng định)

4. Vì sao vậy ? (thực hiện hành động gây sự chú ý)

5. Nếu vậy, rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa? (thực hiện hành động phủ định)

* Vị trí của câu có liên quan đến mục đích nói: - Câu nghi vấn mở đầu đoạn dùng để nêu vấn đề và hướng sự chú ý của các tướng sĩ vào vấn đề mà ông sắp trình bày . - Những câu nghi vấn đứng cuối đoạn được dùng để khẳng đinh hay phủ đinh điều được nêu trong câu ấy và có tính chất kết thúc một vấn đề . 2. Bài tập 2 :
2. Bài tập 2 Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất tổ quốc. Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu , quét sạch nó đi. Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn. Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…) ( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc mĩ xâm lược) b) Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thiếu niên và nhi đồng. (…) Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới. ( Di chúc) *Những câu trần thuật có mục đích cầu khiến: đoạn a và câu 2 đoạn b. * Tác dụng: Bác dùng kiểu câu có mục đích cầu khiến để kêu gọi có tác dụng tạo sự gần gũi, giản dị( không có tính hô hào) như những lời tâm sự nhẹ nhàng thân thiết dễ đi vào lòng người… 3. Bài tập 3:
Câu có mục đích cầu khiến: “Song…dám nói.” “Đươc…ra nào.” “Anh…chạy sang”. “Thôi…ấy đi.” →câu trần thuật →câu cầu khiến →câu trần thuật →câu cầu khiến 3. Bài tập 3 Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu: Thưa anh,em cũng muốn khôn nhưng khôn không được. Đụng đến việc là em thở rồi, không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa(…). Hay là bây giờ em nghĩ thế này…Song anh có cho phép em mới dám nói… Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo: - Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào. Dế Choắt nhìn tôi mà rằng: Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài. Rồi, với điệu bộ khinh khỉnh tôi mắng: Hức ! Thông sang ngách nhà ta? Dễ nghe nhỉ ! Chú mày hôi như cú mèo thế này, ta nào chịu được. Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết ! Tôi về, không một chút bận tâm. (Tô Hoài, Dế mèn phiêu lưu kí) *Mối quan hệ: - Dế Choắt: yếu ớt,coi mình là vai dưới nên phải đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn bằng những câu trần thuật - Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến. 4. BT trắc nghiệm:
Trong các cách hỏi dưới đây, em nên dùng những cách nào để hỏi người lớn?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b) Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu không ạ ?
c) Bưu điện ở đâu, hả bác?
d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với !
e) Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ?
Mang tính lịch sự, kính trọng, lễ phép hơn - BT trắc nghiệm:
Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh: “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”. Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành động nào?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b) Trả lời người kia: “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”
c) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh.”( hoặc “Mời chị.”, “Mời bác.”…)
Mang tính lịch sự hơn. Kết bài
Huớng dẫn về nhà:
Huớng dẫn về nhà - Học thuộc nội dung ghi nhớ. - Làm bài tập 2(b); 3; 5 (SGK/71;72;73) - Viết một đoạn văn trong đó có sử dụng câu thể hiện hành động nói theo cách gián tiếp. - Soạn bài: Ôn tập về luận điểm. Viết đoạn văn trình bày luận điểm Tạm biệt: