Công ty Cổ phần Mạng giáo dục Bạch Kim - 27 Huỳnh Thúc Kháng, Đống Đa, Hà Nội
Trang bìa
Trang bìa:
Ngữ Văn 9 - Bài 20: Các thành phần biệt lập (tiếp theo) I. Thành phần gọi - đáp
- Xét ví dụ:

a. Trong những hành trang ấy, có lẽ sự

chuẩn bị bản thân con người là quan

trọng nhất.

(Vũ Khoan, Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới) Thành phần tình thái

b. Chao ôi! Ông lão nhớ

làng, nhớ cái làng qúa.

(Kim Lân, Làng) Thành phần cảm thán THÀNH PHẦN BIỆT LẬP - Xét ví dụ:

a. - Này , bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không ?

b. - Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ ?

Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn bà mau miệng trả lời :

- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ .

Này: dùng để gọi

latex(rarr)

Thưa ông: dùng để đáp.

latex(rarr) latex(rarr) Dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp. - Xét ví dụ:
Này, đưa tay đây cho tôi .

Này => Tạo lập quan

hệ giao tiếp

Quan hệ : Ngang hàng Thưa xếp, em đi ngay đây ạ.

Thưa xếp => duy trì quan

hệ giao tiếp

Quan hệ :Trên - dưới Dựa vào thành phần gọi- đáp cũng có thể xác định vai giao tiếp. * Quan hệ ngang hàng:
- Này,đi thăm nhà ngục ĐăkMil thích nhỉ! - Ừ,mình cũng nghĩ như vậy. Này -> dùng để gọi Ừ -> dùng để đáp Quan hệ : ngang hàng (bạn bè) - Tính chất:
Thái độ thân mật, cách ứng xử phù hợp với người giao tiếp. - Tính chất:
Thái độ suồng sã, cách ứng xử thiếu tế nhị. * Lưu ý:
* Lưu ý: Thành phần gọi - đáp còn thể hiện thái độ, cách ứng xử trong giao tiếp => Cần sử dụng cho phù hợp. - BT1- SGK:
Bài tập 1-SGK: Tìm thành phần gọi - đáp trong đoạn trích sau đây và cho biết từ nào được dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp. Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ gì (trên – dưới hay ngang hàng, thân hay sơ)? - Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn. - Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì . Đáp án: - Thành phần gọi - đáp là : Này latex(rarr) dùng để gọi Vâng latex(rarr) dùng để đáp - Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ trên – dưới . II. Thành phần phụ chú
1. Xét ví dụ:
Ví dụ: Đọc những câu sau đây: II. Thành phần phụ chú

a. Lúc đi đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi . (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

b. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy và tôi càng buồn lắm. (Nam Cao, Lão Hạc)

a. Lúc đi đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi . (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

b. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy và tôi càng buồn lắm. (Nam Cao, Lão Hạc)

=> Bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu. 2. Tính chất:
Cô bé nhà bên (có ai ngờ) Cũng vào du kích (Giang Nam, Quê hương) Nêu thái độ : Ngạc nhiên của người nói. Con dù lớn vẫn là con của mẹ, Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con. (Chế Lan Viên, Con cò, Tuyển tập, tập I, NXB Văn học, Hà Nội,1985) Giải thích xuất xứ: của văn bản về tác giả,nhà xuất bản, năm xuất bản. II. Thành phần phụ chú 3. Dấu hiệu:
II. Thành phần phụ chú *Dấu hiệu. a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi. - Giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy - Dấu hiệu:
II. Thành phần phụ chú *Dấu hiệu. b) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm. - Giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy - Giữa hai dấu phẩy - Dấu hiệu:
II. Thành phần phụ chú *Dấu hiệu. - Giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy c) Cô bé nhà bên (có ai ngờ) Cũng vào du kích Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi). - Giữa hai dấu phẩy - Giữa hai dấu ngoặc đơn - Dấu hiệu:
II. Thành phần phụ chú *Dấu hiệu. - Giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy d) Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng bốn phía. Có quãng nắng xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu: xanh lá mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc… - Giữa hai dấu phẩy - Giữa hai dấu ngoặc đơn - Đặt sau dấu hai chấm - Dấu hiệu:
II. Thành phần phụ chú *Dấu hiệu. - Giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy e) Vậy mày hỏi cô Thông- tên người đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở hiện nay của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. - Giữa hai dấu phẩy - Giữa hai dấu ngoặc đơn - Đặt sau dấu hai chấm - Giữa hai dấu gạch ngang III. Luyện tập
1. Bài tập 2 - SGK:
1. Bài tập 2 - SGK: Tìm thành phần gọi – đáp trong câu ca dao sau và cho biết lời gọi – đáp đó hướng đến ai. Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn. 2. Bài tập 3 4 - SGK:
Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết chúng bổ sung điều gì. Chúng liên quan với các từ ngữ nào? III. Luyện tập 2. Bài 3 4 SGK - Đoạn trích:
2. Bài 3 4 SGK a) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi b) Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta ……………… c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ - những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất. - Gợi ý: a:
2. Bài tập 3 4 - SGK a) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi. (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà) Thành phần phụ chú Từ ngữ liên quan kể cả anh mọi người - Gợi ý: b:
2. Bài tập 3 4 - SGK b) Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta …………………….. Thành phần phụ chú Từ ngữ liên quan kể cả anh mọi người các thầy,cô giáo, các bậc cha mẹ…. người mẹ Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này - Gợi ý: c:
2. Bài tập 3 4 - SGK c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ - những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất. Thành phần phụ chú Từ ngữ liên quan kể cả anh mọi người các thầy,cô giáo, các bậc cha mẹ…. người mẹ Những người nắm giữ chìa khoá của cánh cửa này Những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới lớp trẻ 3. Bài tập 5-SGK:
III. Luyện tập 3. Bài tập 5-SGK Viết một đoạn văn ngắn trình bày suy nghĩ về việc thanh niên chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, trong đó có câu chứa thành phần phụ chú. *Gợi ý BT5:
*Gợi ý BT5 - Chuẩn bị cho mình một hành trang tinh thần vững chắc - đó l tri thức, kĩ năng , thói quen… trước sự đòi hỏi của hội nhập kinh tế thế giới . - Phải tiên phong trong học tập và học tập có hiệu quả, kịp thời vận dụng tri thức ấy vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Chỉ có như vậy, thanh niên mới xứng đáng là mùa xuân vĩnh cửu của nhân loại! Kết bài
Củng cố:
Củng cố Dặn dò:
Dặn dò Về nhà học bài, xem lại ví dụ, bài tập và làm tiếp bài tập còn lại. Chuẩn bị bài “ Nghĩa tường minh và hàm ý” Đọc kĩ ví dụ của phần I và trả lời các câu hỏi của ví dụ. Tạm biệt:
Bài học kết thúc!!! Chân thành cảm ơn quí thầy cô và các em học sinh