BÀI 4. XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH – NGUYỄN
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
CHƯƠNG 3: VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII BÀI 4: XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH – NGUYỄN
DẪN DẮT
Mục tiêu bài học
Ảnh
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Nêu được những nét chính về sự ra đời của Vương triều Mạc - Giải thích được nguyên nhân bùng nổ xung đột Nam - Bắc triều, Trịnh - Nguyễn - Nêu được hệ quả của xung đột Nam - Bắc triều, Trịnh - Nguyễn
SỰ RA ĐỜI CỦA VƯƠNG TRIỀU MẠC
Sự ra đời của Vương triều Mạc
1. Sự ra đời của Vương triều Mạc
- Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê bắt đầu suy thoái: + Sản xuất đình đốn, nạn mất mùa thường xuyên diễn ra. + Ở nhiều nơi, dân chúng nổi dậy chống lại triều đình. - Trong lúc tình hình đất nước bất ổn, Mạc Đăng Dung đã tiêu diệt các thế lực đối lập, dần dần thâu tóm mọi quyền hành. - Năm 1527, Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê Cung Hoàng, lên ngôi vua, lập ra nhà Mạc (sử gọi là Bắc triều).
CÁC CUỘC XUNG ĐỘT NAM - BẮC TRIỀU; TRỊNH - NGUYỄN
Xung đột Nam - Bắc triều
2. Các cuộc xung đột Nam - Bắc triều; Trịnh - Nguyễn a) Xung đột Nam - Bắc triều
- Nguyên nhân bùng nổ xung đột Nam - Bắc triều + Nhà Mạc được thành lập nhưng một bộ phận quan lại trung thành với triều Lê ra sức chống lại nhằm khôi phục lại vương triều này. + Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng đầu là Nguyễn Kim) đã đưa Lê Duy Ninh lên làm vua, đối đầu với nhà Mạc (sử gọi là Nam triều). → Năm 1533 xung đột Nam - Bắc triều xảy ra, kéo dài đến năm 1592 mới chấm dứt, chiến trường chính là vùng Thanh Hóa - Nghệ An.
Trịnh - Nguyễn phân tranh
b) Trịnh - Nguyễn phân tranh
- Nguyên nhân bùng nổ xung đột Trịnh - Nguyễn: + Năm 1545, Nguyễn Kim qua đời, vua Lê trao toàn bộ binh quyền cho Trịnh Kiểm. + Năm 1558, Nguyễn Hoàng, được cử vào trấn thủ Thuận Hóa. Họ Nguyễn từng bước xây dựng thế lực và mở rộng dần đất đai về phương Nam. + Năm 1613, Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Nguyên lên thay, đã tỏ rõ thái độ đối lập và chấm dứt việc nộp thuế cho họ Trịnh. → Xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ vào năm 1627, kéo dài đến năm 1672 mới chấm dứt.
HỆ QUẢ XUNG ĐỘT NAM - BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
Hệ quả
- Hơn 100 năm xung đột tương tàn, nhân dân khốn khổ, đặc biệt ở vùng xảy ra chiến sự - Xuất phát từ lợi ích dòng họ, các thế lực phong kiến cát cứ gây xung đột chia cắt đất nước - Năm 1599, Trịnh Tùng xưng vương và lập vương phủ bên cạnh triều đình vua Lê, thâu tóm toàn bộ quyền hành → Vua Lê chỉ còn là con rối trong tay họ Trịnh - Nhân dân gọi chính quyền Đàng Ngoài là "vua Lê - chúa Trịnh"
3. Hệ quả xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn
Về chính trị
- Về chính trị + Sự thống nhất của đất nước bị xâm phạm. Từ năm 1672, sông Gianh trở thành ranh giới chia cắt Đại Việt thành hai đàng: Đàng Ngoài (từ Sông Gianh trở ra bắc) do con cháu họ Trịnh thay nhau cai quản; Đàng Trong (từ sông Gianh trở vào nam) do con cháu họ Nguyễn truyền nối nhau cầm quyền. + Hình thành cục diện “một cung vua - hai phủ chúa” (cả hai chính quyền Trịnh, Nguyễn đều dùng niên hiệu vua Lê, đều thừa nhận quốc hiệu Đại Việt).
Về kinh tế - xã hội; lãnh thổ, lãnh hải
- Về kinh tế - xã hội + Trong thời gian diễn ra chiến sự, hoạt động kinh tế của đất nước bị tàn phá. + Đời sống nhân dân khốn khổ (đặc biệt ở vùng xảy ra chiến sự). - Về lãnh thổ, lãnh hải: + Lãnh thổ Đàng Trong dần được được mở rộng về phía Nam → Đàng Trong dần sánh ngang với Đàng Ngoài về phương diện kinh tế → Góp phần chấm dứt thời kì khủng hoảng, tạo điều kiện cho Đại Việt tiến đến thống nhất giai đoạn sau đó (thế kỉ XVIII - XIX) + Chính quyền chúa Nguyễn triển khai nhiều hoạt động thực thi chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
Hình ảnh minh họa
Ảnh
4.3 Buổi thiết triều ở cung vua Lê và buổi chầu ở phủ chúa Trịnh
Hoạt động nhóm
Thảo luận và trả lời câu hỏi: Nêu những biểu hiện cho thấy sự suy yếu chính quyền và dòng họ Lê sau thời kì Lê sơ.
Trả lời: - Biểu hiện cho thấy sự suy yếu của chính quyền và dòng họ Lê sau thời kì Lê sơ: + Trên danh nghĩa, vua Lê vẫn là người đứng đầu đất nước, nhưng trên thực tế chỉ là “con rối” trong tay họ Trịnh. + Họ Trịnh xưng vương, lập vương phủ ngay bên cạnh triều đình vua Lê và thâu tóm toàn bộ quyền hành.
BÀI TẬP
BT1
Bài tập trắc nghiệm
Nhà Mạc ra đời trong hoàn cảnh nào?
Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê bắt đầu suy thoái, khủng hoảng
Mạc Đăng Dung đã tiêu diệt các thế lực đối lập, dần dần thâu tóm mọi quyền hành
Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê Cung Hoàng, lên ngôi vua, lập ra nhà Mạc
Cả ba đáp án trên đều đúng
BT2
Bài tập trắc nghiệm
Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê Cung Hoàng, lên ngôi vua, lập ra nhà Mạc vào năm?
1527
1572
1525
1526
BT3
Bài tập trắc nghiệm
Nguyên nhân bùng nổ chiến tranh Nam - Bắc triều là?
Nhà Mạc tỏ ra khó chịu với nhà Lê
Nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng đầu là Nguyễn Kim) đã đưa Lê Duy Ninh lên làm vua, đối đầu với nhà Mạc (sử gọi là Nam triều)
Nhà Lê không chịu khuất phục nhà Nguyễn
Đáp án khác
BT4
Bài tập trắc nghiệm
Chiến trường chính của xung đột Nam - Bắc triều là?
Vùng Nghệ An - Hà Tĩnh
Vùng Quảng Bình -Quảng Trị
Vùng Thanh Hóa - Nghệ An
Đáp án khác
BT5
Bài tập trắc nghiệm
Nguyễn Kim qua đời, hai con trai của ông (là Nguyễn Uông và Nguyễn Hoàng) còn nhỏ tuổi, nên vua Lê trao toàn bộ binh quyền cho ai?
Mạc Đăng Dung
Nguyễn Hoàng
Trịnh Kiểm
Nguyễn Uông