BÀI 3: GIAO CẢM VỚI THIÊN NHIÊN. ĐỌC: THƠ DUYÊN
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
THƠ DUYÊN
BÀI 3: GIAO CẢM VỚI THIÊN NHIÊN
(Xuân Diệu)
Văn bản 2:
Mục tiêu bài học
Mục tiêu bài học
Ảnh
Mục tiêu bài học:
Ảnh
Nêu được những đặc điểm của thể loại thơ đã được học. Biết yêu quý, trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên và tâm hồn con người. Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua VB; phát hiện được các giá trị đạo đức, văn hoá từ VB. Yêu thiên nhiên, sống thân thiện, gần gũi với thiên nhiên, có ý thức bảo vệ thiên nhiên.
Khỏi động
- Khỏi động
Hình vẽ
Em hãy cho biết: Ông hoàng của thơ tình Việt Nam là ai? Nêu một số bài thơ tiêu biểu của ông mà em biết.
- Khởi động
Ảnh
Hình thành kiến thức
I. Đọc - Tìm hiểu chung (I. Đọc - Tìm hiểu chung)
Ảnh
1. Đọc văn bản
Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên, Cây me ríu rít cặp chim chuyền. Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá, Thu đến - nơi nơi động tiếng huyền. Con đường nhỏ nhỏ gió xiêu xiêu, Lả lả cành hoang nắng trở chiều. Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn, Lần đầu rung động nỗi thương yêu.
Thơ Duyên
+ tiếp (Thơ Duyên)
Ảnh
In trong Tuyển tập Xuân Diệu (thơ) NXB văn học, Hà Nội, 1986, tr.100 - 101)
Em bước điềm nhiên không vướng chân, Anh đi lững đững chẳng theo gần. Vô tâm - nhưng giữa bài thơ dịu, Anh với em như một cặp vần. Mây biếc về đâu bay gấp gấp, Con cò trên ruộng cánh phân vân. Chim nghe trời rộng giang thêm cánh, Hoa lạnh chiều thưa sương xuống dần. Ai hay tuy lặng bước thu êm, Tuy chẳng băng nhân gạ tỏ niềm. Trông thấy chiều hôm ngơ ngẩn vậy, Lòng anh thôi đã cưới lòng em.
2. Tìm hiểu chung
2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Ảnh
Tên khai sinh là Ngô Xuân Diệu. Quê quán: Can Lộc - Hà Tĩnh. Ông là một trong những nhà văn, nhà thơ lớn của Việt Nam. Ngoài làm thơ, Xuân Diệu còn là một nhà văn, nhà báo, nhà bình luận văn học. Là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới. Ông có đóng góp to lớn trên nhiều lĩnh vực đối với nền văn học VN hiện đại, nổi tiếng trong phong trào Thơ mới.
Xuân Diệu (1916 - 1985)
b. Tác phẩm
b. Tác phẩm
Ảnh
- Xuất xứ: Văn bản in trong Tuyển tập Xuân Diệu (Thơ), NXB Văn học, Hà Nội, 1986, 100 - 101). - Thể thơ: thất ngôn (7 chữ). - Bố cục: 3 phần:
Đoạn 1 (khổ 1): Khung cảnh một buổi chiều thu. Đoạn 2 (khổ 2, 3): Sự hòa hợp trong tâm hồn nhà thơ. Đoạn 3 (khổ 4, 5): Vạn vật trong thơ duyên trở nên có linh tính.
+ Cách hiểu về từ "duyên" trong Thơ duyên:
Ảnh
- Cách hiểu về từ "duyên" trong Thơ duyên:
Bức tranh thu ở đây là sự giao hoà, giao duyên tựa như tự nhiên mà có giữa thiên nhiên với thiên nhiên, con người với thiên nhiên và con người với con người. Thơ duyên nói về những duyên tình đẹp đẽ ấy.
II. Tìm hiểu chi tiết (II. Tìm hiểu chi tiết)
1. Bức tranh thiên nhiên chiều thu
Ảnh
Đọc lại khổ thơ 1, 2, 4 và làm việc theo nhóm, hoàn thành phiếu học tập cột “Sắc thái tự nhiên” để hoàn thành tìm hiểu về Bức tranh thiên nhiên chiều thu.
Nhiệm vụ:
+ Phiếu học tập số 1
Ảnh
+ Trả lời câu hỏi
Ảnh
Tìm những từ ngữ chỉ mối quan hệ giữa các sự vật trong khổ 1, 2. Đó là mối quan hệ như thế nào? Khổ thơ 4, cảnh vật có sự thay đổi như thế nào so với khổ thơ 1, 2. So sánh sự tương đồng và khác biệt của thiên nhiên ở khổ thơ thứ nhất và thứ tư.
Trả lời câu hỏi:
- Khổ thơ 1
- Khổ thơ 1:
Hình vẽ
Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên, Cây me ríu rít cặp chim chuyền. Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá, Thu đến - nơi nơi động tiếng huyền.
Ảnh
Hình vẽ
=> Những từ ngữ chỉ mối quan hệ giữa các sự vậ đã tạo nên một chiều thu với cái đẹp rất riêng.
- Khổ thơ 2
- Khổ thơ 2:
Hình vẽ
Con đường nhỏ nhỏ gió xiêu xiêu, Lả lả cành hoang nắng trở chiều. Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn, Lần đầu rung động nỗi thương yêu.
Hình vẽ
=> Các yếu tố tổng hòa với nhau tạo thành một cái duyên, tạo nên bức tranh với không gian, thời gian.
Ảnh
- Khổ thơ 3
- Khổ thơ 3:
Hình vẽ
Em bước điềm nhiên không vướng chân, Anh đi lững đững chẳng theo gần. Vô tâm - nhưng giữa bài thơ dịu, Anh với em như một cặp vần.
Hình vẽ
=> Nghe tiếng lòng mình, lòng nhau cùng rung động; sự gắn bó mặc nhiên, anh với em đã gắn bó như"một cặp vần".
Ảnh
- Khổ thơ 4
- Khổ thơ 4:
Hình vẽ
Mây biếc về đâu bay gấp gấp, Con cò trên ruộng cánh phân vân. Chim nghe trời rộng giang thêm cánh, Hoa lạnh chiều thưa sương xuống dần.
Hình vẽ
Bước chuyển sự sống, không gian cuối buổi chiều, trước hoàng hôn => Xao động tâm hồn, gợi nhắc, thôi thúc kết đôi.
Ảnh
- Khổ thơ 5
- Khổ thơ 5:
Hình vẽ
Ai hay tuy lặng bước thu êm, Tuy chẳng băng nhân gạ tỏ niềm. Trông thấy chiều hôm ngơ ngẩn vậy, Lòng anh thôi đã cưới lòng em.
Hình vẽ
Mùa thu đến rất nhẹ tạo nên sự xui khiến đầy ma lực => Lòng anh thôi đã cưới lòng em.
Ảnh
- Hướng dẫn trả lời PHT số 1 (- Hướng dẫn trả lời PHT số 1)
Ảnh
Khổ thơ
Sắc thái thiên nhiên
Không gian, thời gian khơi gợi duyên tình.
Duyên tình "anh" và "em"
Khổ 1
Chiểu thu tươi vui, trong sáng, hữu tình, huyền diệu.
Em bước "điềm nhiên", anh đi "lững đững"nhưng"... lòng ta"đã "nghe ý bạn", “lần đầu rung động nỗi thương yêu". Nghe tiếng lòng mình, lòng nhau cùng rung động; sự gắn bó mặc nhiên, anh với em đã gắn bó như"một cặp vần".
Con đường thu nhỏ nhỏ, cây lá lả lơi, yểu điệu trong gió... mời gọi những bước chân đôi lứa.
Khổ 2 và 3
+ tiếp (- Hướng dẫn trả lời PHT số 1)
Khổ thơ
Sắc thái thiên nhiên
Ảnh
Tâm hồn rung động hoà nhịp với mây biếc/cò trắng/cánh chim/hoa sương/... Xao động tâm hồn, gợi nhắc, thôi thúc kết đôi.
Duyên tình "anh" và "em"
Khổ 4
Chiều thu sương lạnh xuống dần, chòm mây cô đơn, cánh chim cô độc..., đều tìm vể nơi chốn của mình. Bước chuyển sự sống, không gian cuối buổi chiều, trước hoàng hôn.
Sự xui khiến đầy ma lực:"kết duyên". Trông cảnh chiều thu mà lòng "ngơ ngần", khiến: Lòng anh thôi đã cưới lòng em.
Mùa thu đến rất nhẹ,"thu lặng",“thu êm"; không gian chan hoà sắc thu, tình thu. Thu chiều hôm: lặng, êm, ngơ ngẩn.
Khổ 5
2. Duyên tình “anh” - “em”
Ảnh
Hình vẽ
2. Duyên tình "anh" - "em"
Câu 1: Trước những sắc thái và thời khắc khác nhau của bức tranh thiên nhiên chiều thu, duyên tình giữa "anh" và "em" có sự thay đổi như thế nào theo các khổ thơ?
- Trả lời câu hỏi:
- Trả lời câu hỏi (- Trả lời câu hỏi)
Ảnh
Hình vẽ
Câu 2: Qua phiếu học tập hoàn thành, cảm xúc của anh và em trước thiên nhiên chiều thu giữ vai trò như thế nào trong việc hình thành, phát triển duyên tình gắn bó giữa "anh" và "em"?
- Nhận xét
Ảnh
- Nhận xét:
"Anh" và "em" đều là những tâm hồn giàu cảm xúc; xao xuyến, rung động trước vẻ đẹp của thiên nhiên chiều thu. Chiều thu hữu tình, mọi vật đều có lứa đôi khiến con người cũng mong muốn có đôi có lứa. Khi chiều buông lạnh, những sinh linh cô độc cùng khao khát tìm nơi chốn của mình. Cảm xúc của anh/em trước thiên nhiên chiều thu đều có vai trò dẫn dắt, kết nối duyên tình gắn bó giữa "anh" và "em".
III. Tổng kết
Ảnh
III. Tổng kết
Tóm tắt nội dung và nghệ thuật văn bản. Xác định chủ thể và cảm hứng chủ đạo của bài thơ
Nhiệm vụ:
a. Nghệ thuật
Sử dụng các từ láy. Phép nhân hóa linh hoạt. Các từ ngữ đặc sắc một nét khá đặc biệt trong bài thơ là cách ngắt câu.
a. Nghệ thuật
Ảnh
b. Nội dung
Qua việc miêu tả thiên nhiên để bộc lộ tình yêu lứa đôi, tình yêu với cuộc sống, với con người, và sự giao hòa, hòa hợp tuyệt diệu giữa thiên nhiên và con người. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ thể hiện niềm mộng mơ của chủ thể trữ tình trước cảnh trời đất vào thu. Trời đất xe duyên, vạn vật hữu duyên khiến duyên tình của anh và em tất yếu gắn bó, vô tình mà hữu ý.
b. Nội dung
Ảnh
Luyện tập
- Luyện tập (Câu hỏi trắc nghiệm)
- Luyện tập:
Ảnh
Chỉ ra nét độc đáo trong cách cảm nhận và miêu tả thiên nhiên mùa thu của Xuân Diệu qua Thơ duyên (có thể so sánh với một vài bài thơ khác để làm rõ nét độc đáo ấy).
Vận dụng
Vận dụng
Vận dụng:
Ảnh
Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên và duyên tình thể hiện qua bài thơ.
V. Dặn dò
- Dặn dò
Ảnh
Hoàn thành bài tập Khái quát nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy. Chuẩn bị bài: "Đọc: Lời má năm xưa".
Dặn dò
- Cảm ơn
Ảnh