CHỦ ĐỀ 10. BÀI 2: THIẾT KẾ MĨ THUẬT SÂN KHẤU MỘT PHÂN CẢNH TRONG VỞ KỊCH
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
CHỦ ĐỀ 10. BÀI 2: THIẾT KẾ MĨ THUẬT SÂN KHẤU MỘT PHÂN CẢNH TRONG VỞ KỊCH
Yêu cầu cần đạt
Yêu cầu cần đạt
Yêu cầu cần đạt
Hiểu và nêu được mối quan hệ giữa mĩ thuật và thiết kế bối cảnh sân khấu. Lựa chọn được loại hình sân khấu để lên ý tưởng cho một vở kịch. Thực hành được phác thảo, hoàn thiện mô hình hoặc bản vẽ đơn giản về sân khấu theo chủ đề lựa chọn. Biết được ngôn ngữ tạo hình trong thiết kế mĩ thuật sân khấu và có khả năng cảm thụ về yếu tố này khi xem một vở kịch.
Khám phá
Khám phá
Khám phá
Công việc của nhà thiết kế mĩ thuật sân khấu là tạo dựng bối cảnh cho một vở kịch. Để làm được công việc này, cần biết một số sơ đồ, bản vẽ sau:
Sơ đồ mặt bằng cơ bản: thể hiện vị trí tất cả các thành phần tĩnh (hiện vật) tham gia dân cảnh cho vở diễn. Sơ đồ tổng hợp (sơ đồ): thể hiện tất cả các thành phần động (diễn viên, chuyển động diễn xuất) tham gia dàn cảnh, lưu ý vị trí của chúng trên sàn diễn và vị trí khuất ngoài sàn diễn. Sơ đồ mặt cắt (chiều ngang và chiều sâu): không gian sân khấu kết hợp tất cả thành phần dàn cảnh.
Ảnh
Ảnh
Trước đây
Trước đây, người thiết kế phải vẽ tay tất cả các hợp phần thiết kế mĩ thuật sân khấu. Ngày nay, người ta có thể dễ dàng tạo ra các mô hình 3D chính xác nhờ sự hỗ trợ của phần mềm máy tính.
Ảnh
Trong thiết kế mĩ thuật sân khấu
Trong thiết kế mĩ thuật sân khấu, việc phác thảo và vẽ chi tiết các phối cảnh mĩ thuật của phân đoạn đóng vai trò quan trọng nhất. Những bản vẽ này có giá trị tham chiếu đến mọi hoạt động dân dụng và diễn xuất của vở diễn. Việc thi công hiện trường cũng được căn cứ trên những bản vẽ này đề thực hiện. Bản vẽ thiết kế thể hiện ý đồ và thủ pháp nghệ thuật của hoạ sĩ đồng thời cũng là sàn phầm cộng tác chung và thống nhất giữa người thiết kế và đạo diễn.
Ảnh
Nhận biết
Nhận biết
Nhận biết
Nhiệm vụ chính của việc thiết kế mĩ thuật sân khẩu là lên ý tưởng thiết kế và biết cách dân dụng, thực thì ý tưởng đó một cách sáng tạo và phù hợp với thực tiễn. Do đô việc thiết kế mĩ thuật sân khẩu cũng cần được thiết kế và dân dựng phù hợp với nội dung và góp phần nâng cao chất lượng nghệ thuật của tác phẩm.
Sân khấu biểu diễn và đặc điểm thiết kế mĩ thuật các loại hình sân khấu
Sân khấu biểu diễn và đặc điểm thiết kế mĩ thuật các loại hình sân khấu
Về cơ bản, trước khi tiến hành thiết kế mĩ thuật, nhà thiết kế phải xác định dạng sân khẩu để có phương án đảm bảo được tầm nhìn tốt cho tất cả khán giả:
Sân khấu biểu diễn
Sân khấu trong nhà: sân khẩu tương tác (thương có các hàng ghế khán giả ngồi xung quanh ba canh sân khấu), sân khấu vòm, săn khẩu tròn, sân khấu đầu trường Sân khấu ngoài trời: kích thước: chiều cao, cấu tạo, vị trí.
Ảnh
Ảnh
Ảnh
Loại hình sân khấu
Loại hình sân khấu
Về cơ bản, thiết kế sân khẩu với các loại hình đều có một số nguyên tắc chung. Tuy nhiên, ở một số loại hình sân khấu như: tuồng, chéo, cải lương, dân ca, rồi nước... việc thiết kế và bối cảnh sân khấu rất khác nhau về địa điểm cũng như quy ước trang trí. Vì dụ: tuồng, chèo diễn trong nhà hát dân ca ở sân đình, rồi nước ở rạp nước, ao đình.... Về thể loại kịch sân khấu, người ta thường chia ra một số thể loại sau.
Hài kịch
Hài kịch
Đặc điểm của thiết kế mĩ thuật sân khấu hài kịch Sân khẩu hài kịch là loại hình sân khẩu có tính ước lệ, ẩn dụ và hài hước cao nhằm biểu đạt nội dung hài hước, châm biếm, phê phán của vở kịch. Những đặc điểm chình trong thiết kế sân khấu hài kịch là:
Màu sắc tươi sáng, bắt mắt, Có tình tượng trưng, phê phán: Trang trí, bài trì đơn giản nhưng ngộ nghĩnh, hài hước
Ảnh
Bi kịch
Bi kịch
Đặc điểm của thiết kế mĩ thuật sân khấu bi kịch Sân khấu bi kịch là loại hình sân khấu thể hiện sự sâu sắc, đối lập giữa cái thiên và cái ác, những đặc trưng để mô tả hiện thực cũng có thể được tạo dựng nhằm phản ánh được tình chân thực của cốt truyện. Những đặc điểm chính trong thiết kế sân khẩu bi kịch là:
Màu sắc u ám, trăm, Không gian bài trí có chiều sâu, Hiện vật, phông màn có tỉnh ẩn dụ, liên tưởng
Ảnh
Chính kịch
Chính kịch
Đặc điểm của thiết kế mĩ thuật sân khấu chính kịch Sân khấu chỉnh kịch là loại hình sân khẩu phản ánh được nội dung. chủ đề và thông điệp chính mà vớ kịch muốn truyền đạt đến khán giả. Những đặc điểm chính trong thiết kế sân khấu chỉnh kịch là:
Màu sắc hiện thực, mô tả được bối cảnh của câu chuyện: Không gian có tầng lớp, chiều sâu, Đạo cụ, ánh sáng thường được tập trung, có tình hiện thực.
Ảnh
Tạp kĩ
Tạp kĩ
Chương trình tạp kĩ tổng hợp Đặc điểm của thiết kế mĩ thuật sân khấu tạp kĩ tổng hợp Sân khấu tạp kĩ là loại hình sân khẩu phục vụ cho nhiều mục đích biểu diễn như ca nhạc, liên hoan, mùa hát, kịch, tiểu phẩm... Những đặc điểm chính trong thiết kế sân khẩu tạp kĩ tổng hợp là:
Sân khấu biểu diễn thường có hình tròn, vòng cung, có tầm nhìn rộng và bao quát, Ánh sáng, màu sắc tươi sáng, bắt mắt, có tính trang trị mĩ thuật cao; Các hệ bục, phông rèm thiết kế dễ sử dụng để có thể dùng cho nhiều mục địch bài trí; Có các hướng trong và trên sân khấu phù hợp cho trang trí và thuận tiện cho việc thay đổi tiết mục, biểu diễn nhiều thể loại: Cô tình tương tác với khán giả và công chúng.
Ảnh
Ảnh
Chương trình tạp kĩ dành cho trẻ em
Chương trình tạp kĩ dành cho trẻ em
Đặc điểm của thiết kế mĩ thuật sân khẩu tạp kĩ dành cho trẻ em Sân khấu tạp kĩ dành cho trẻ em là loại hình sân khấu tạp kĩ phục vụ cho việc biểu diễn nghệ thuật của các em nhỏ trong liên hoan, hội diễn, ca múa nhạc. Thiết kế mĩ thuật sân khấu tạp kĩ dành cho trẻ em có những đặc điểm chính sau:
Sân khấu biểu diễn cần phải phù hợp với hội trường của nhà trường hoặc nơi chuyên tổ chức biểu diễn dành cho trẻ em; Ánh sáng, màu sắc tươi sáng, bắt mắt, trang trí vui nhộn, Phông màn, bối cảnh có nội dung phù hợp với trẻ em; Các hệ thống bục bệ, đạo cụ đơn giản, dễ thay đổi, hoàn chuyển vị trí; Mĩ thuật trang trí có tính giáo dục, thẩm mĩ cao và thân thiện với môi trường.
Ảnh
Ảnh
Em có biết
Em có biết
Một số bản vẽ thiết kế mĩ thuật cho một vở kịch
Ảnh
Quá trình thiết kế mĩ thuật sân khấu kịch
Quá trình thiết kế mĩ thuật sân khấu kịch
Để có được bản thiết kế sân khấu hoàn chỉnh cho một vở diễn, sau khi nghiên cứu kịch bản, hoạ sĩ cần trao đổi, bàn bạc với đạo diễn đề có thể tìm ra "chia khoa cho vở diễn, tức là tìm cho vở diễn một hình thức thể hiện sao cho hiệu quả nhất.
Phác thảo và xây dựng bố cục chung cho vở diễn, Làm mô hình sân khấu: Thông qua đạo diễn bản thiết kế cùng mô hình để thống nhất về xử lí không gian sân khấu và những chi tiết sẽ được sử dụng cho dân dụng,
Ở trường Trung học phổ thông
Ở trường Trung học phổ thông, việc tiến hành một thiết kế mĩ thuật sân khấu cơ bản cũng cần phải tuân thủ theo những nguyên tắc kể trên. Chẳng hạn như việc nghiên cứu kịch bản đề có khái niệm cơ bản về vở diễn. Những hiểu biết về văn học và những kiến thức cơ bản, tổng hợp về mọi mặt có vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra một bản thiết kế tốt và chính xác với kịch bản.
Ảnh
Trong quá trình thiết kế mĩ thuật sân khấu
Trong quá trình thiết kế mĩ thuật sân khấu, vẽ phác thảo nhằm giúp hoạ sĩ, đạo diễn cũng như ê-kip thực hiện hình dung được "hình hài" của vở diễn thi hoạ sĩ cần tiến hành các bước sau:
Vẽ phác thảo sân khấu: Trước đây, đa số các hoạ sĩ vẽ phác thảo bằng tay và sử dụng các chất liệu màu như: màu bột, màu chỉ, màu sáp, màu nước.... Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, nhiều hoạ sĩ thiết kế đã dùng các kĩ thuật đồ hoạ máy tính vào việc sáng tác các bản thiết kế mĩ thuật sân khấu. Hai phương pháp có những ưu điểm khác nhau: vẽ tay sẽ sáng tạo nên những tác phẩm hội hoạ độc lập còn vẽ trên máy tính có ưu điểm chính xác, tạo hiệu ứng ba chiều gần như thực tế. Làm mô hình sân khẩu theo ý tưởng đã được thống nhất với đạo diễn. Làm mô hình có nhiều cách: từ sắp đặt đơn giản đến mô hình phức tạp.
Vẽ thiết kế mặt bằng sân khấu và chi tiết cảnh trí
Vẽ thiết kế mặt bằng sân khấu và chi tiết cảnh trí, đạo cụ sân khấu: Sau khi hoàn tất mô hình, hoạ sĩ phác thảo sân khấu và thống nhất ý đồ sân khấu với đạo diễn. Hoạ sĩ vẽ kĩ thuật mặt bằng và thông số kĩ thuật của tất cả các vật dụng, đạo cụ. Để làm công việc này, người hoạ sĩ cần có kiến thức về kiến trúc, kĩ thuật và xây dựng. Trình bày phác thảo và bản vẽ thông qua Hội đồng nghệ thuật cùng với các nghệ sĩ biểu diễn: Với học sinh, việc thảo luận, đánh giá cũng như tiếp thu, góp ý và sửa chữa trong trường, lớp, thầy cô và bạn bè là rất cần thiết trước khi đưa thiết kế vào thực hiện. Bàn giao cho nhóm hoạ sĩ thể hiện và thi công.
Phần chế tác
Phần chế tác, chất liệu và thể hiện cảnh trì trên sân khấu: Nếu trước đây sân khấu chủ yếu dựng bằng gỗ và vài căng thì ngày nay sân khẩu hiện đại sử dụng chất liệu và cách thể hiện phong phú hơn rất nhiều. Phần này cần được tính toán sao cho thuận tiện, thân thiện với môi trường. dễ dàng cho việc tháo lắp, vận chuyển và phối ghép tái sử dụng.
Ảnh
Khi đã xong và bàn giao
Khi đã xong và bàn giao, hoạ sĩ phải tiến hành kiểm tra tất cả các chi tiết cảnh trí – kiểm tra hệ thống bục bệ – kiểm tra chất lượng thể hiện màu sắc cảnh trị – kiểm tra kich thước đồ đạc, vật dụng, đạo cụ.... Tồng phối hợp và lắp ráp sân khấu: đây là khâu cần sự phối hợp của tập thể, đặc biệt là cần sự phối hợp của phục trang – hoá trang - ánh sáng và đạo cụ sân khấu.
Ảnh
Một số chi tiết kĩ thuật khi thể hiện cảnh trí:
Một số chi tiết kĩ thuật khi thể hiện cảnh trí:
Các bục trang trí: là những khối giãn phầng rộng để tạo nên độ cao và những hình dạng trên sân khấu. Có 2 loại bục: bục biểu diễn (dành cho nghệ sĩ biểu diễn) và bục công tác (sau cánh gà hoặc cảnh trí). Tải trọng của bục bệ, cảnh trí, vật dụng cần được tính toán đề di chuyển bằng bánh xe, dây tời và các hệ khung giá đỡ, ghép. Trang trí bằng đồ mềm trên sân khấu, chủ yếu là khâu phông mềm. Các hoạ sĩ khi thực hiện khâu này cần chú ý đến kích thước của phông và chất liệu. Tính mĩ thuật của phông mềm cũng rất quan trọng cho tạo hình sân khấu.
Ảnh
Ảnh
Thiết kế mĩ thuật một phân cảnh
Thiết kế mĩ thuật một phân cảnh
Tìm hiểu quy trình các bước thiết kế mĩ thuật sân khấu một phân cảnh trong vớ chính kịch
Trong sân khấu, việc thiết kế mĩ thuật sân khấu cho một vỡ chỉnh kịch được coi như một công việc cơ bản và là nền tảng cho hầu hết các công việc thiết kế mĩ thuật sân khẩu khác. Việc chuẩn bị thiết kế mĩ thuật cho phân cảnh cần phải bắt đầu bằng việc đọc kĩ kịch bản và tìm hiểu về bối cảnh, không gian của câu chuyện. Trong nghệ thuật sân khấu, hoạ sĩ thiết kế cần kết hợp ăn ý với tác giả kịch bản và đạo diễn; đồng thời cần hiều kĩ các diễn viên cũng như nắm vững trang phục và đạo cụ của họ. Ngoài ra, hoạ sĩ thiết kế cũng cần nắm rõ những sở thích, xu hướng của công chúng và người xem đề có thể kết hợp hài hoà giữa nội dung và giá trị nghệ thuật của vở kịch sẽ công diễn. Từ đó, các thông điệp và nội dung truyền tải từ vở chính kịch sẽ đến với người xem một cách đầy đủ, có ý nghĩa nhất.
Chính kịch hướng đến những vấn đề
Chính kịch hướng đến những vấn đề, nội dung có tính hiện thực, phản ánh những câu chuyện, tính cách, tình cảm phong phú và điều này giúp chính kịch gần gũi với đời sống xã hội.
Ảnh
Chính kịch luôn cần có mục đích và quan điểm đạo đức
Chính kịch luôn cần có mục đích và quan điểm đạo đức. Chính kịch có nhiều vỡ chuyển thể từ các tiểu thuyết văn hoá lịch sử nổi tiếng. Khi làm thiết kế mĩ thuật sân khẩu chỉnh kịch, cần phải đứng trên góc độ nghiêm túc, các chi tiết và nhân vật có thể gia công thêm một chút hư cấu, song cần đáp ứng các yêu cầu của kịch bản. Mọi chi tiết mĩ thuật sân khấu của chính kịch phải hợp tình, hợp lí, đảm bảo các nguyên tắc đạo đức. Thông thường, trong một vở chỉnh kịch, cấu trúc và nội dung của vở kịch được chia theo chương, hồi và phân đoạn (phân cảnh). Vì dụ trong kịch bản tiểu phầm Cảnh giác với ma tuý dưới đây, cấu trúc và cách phân chia nội dung vở kịch được trình bày như sau:
Ảnh
Ảnh
Trong kịch bản đó
Trong kịch bản đó, bắt đầu từ mục IV. Phân cảnh kịch bản chính là điểm bắt đầu của công việc thiết kế mĩ thuật một phân cảnh trong vở diễn. Cũng giống như trong các tiểu thuyết cổ điển và hiện đại, các chương, hồi và phân đoạn trong chính kịch nhâm phân chia cấu trúc nội dung và ý đồ biểu đạt mà tác giả kịch bản cũng như đạo diễn muốn thể hiện. Bàng dưới đây là cách thức minh hoạ cho các phân cảnh:
Ảnh
Như vậy
Như vậy, công việc thiết kế mĩ thuật sân khấu cho một phân cảnh của một vở chính kịch sẽ theo các bước:
Xác định loại hình sân khấu; Nghiên cứu kịch bản và lên ý tưởng; Thể hiện bản vẽ/ mô hình cho cảnh dàn dựng.
Em có biết
Một số kinh nghiệm thiết kế mĩ thuật sân khấu chính kịch
Trong thiết kế mĩ thuật sân khấu chinh kịch cần lưu ý đến đặc trưng của thể loại này như: nguyên tắc đạo đức, tỉnh chính thống, sự nghiêm túc,... Vai trò của người sản xuất (đầu tư cho tác phẩm) và đạo diễn rất quan trọng. Người làm thiết kế cần phối hợp tốt với biên kịch và đạo diễn, vì đó là những người điều hành và vận hành cho vở kịch thành công. Cần kết hợp với nhóm diễn viên, phục trang, hoá trang và nhóm âm thanh, ánh sáng cho sân khấu vì thiết kế mĩ thuật là phông nền cho mọi hoạt động này. Với chính kịch và những chủ đề mang tính xã hội cao, một sân khấu ước lệ, tượng trưng, có tính ần dụ sẽ mang lại hiệu quả nghệ thuật cao và sâu sắc hơn cho vở kịch.
Ảnh
Ảnh
Các bước thiết kế mĩ thuật phân cành "Cây thị và bà hàng nước" trong vở kịch Tấm Cám
Các bước thiết kế mĩ thuật phân cành "Cây thị và bà hàng nước" trong vở kịch Tấm Cám
Xác định loại hình sân khấu: Tiến hành đo đạc (chiều sâu, cao, dài, rộng....) của sân khẩu nơi trình diễn vở kịch. Các số đo cần được ghi lại để tiến hành thi công sau này. Sau đó, tìm đến vị trí của khán giả (trung tâm, gần, xa và ở góc,...) đề chọn điềm nhìn sân khấu tối ưu. Nghiên cứu kịch bản và lên ý tưởng: Trong phân cảnh này, nhà thiết kế sân khẩu chọn phân cảnh "Cây thị và bà hàng nước" vì đây là đoạn tiêu biểu có hình tượng nghệ thuật (cây thị và quả thị) và có tính nhân văn cao (sự tái sinh và bảo hiếu của Tấm). Có ba vấn đề cần được chú ý và cân nhắc cho việc thiết kế: cảnh nền là đồng quê ngày xưa, nổi bật là cây thị và quả thị ở tiền cành..... hàng nước của bà cụ trông ra cây thị phía trước nhà..... nhà bà hàng nước, nơi Tấm sẽ xuất hiện quét dọn nhà cửa và là nơi bà cụ bắt gặp Tắm.
Ảnh
Ảnh
Trong chính kịch sân khấu
Trong chính kịch sân khấu, việc quy ước phông nền, hậu cảnh và tiền cành khá ước lệ và mang tính tượng trưng rất rõ. Với phân cành này, nhà thiết kế mĩ thuật sân khấu tạo dựng: phông nên vẽ cảnh nông thôn xưa, cây thị và quả thị là lớp đứng trước phông nền đồng thời là chủ thể độc lập, tiền cảnh sẽ là gian hàng nước với cánh cửa liếp mở ra sân và đề lại đất diễn phia trước cho các diễn viên diễn xuất. Do đó, nhà thiết kế sẽ phác thảo ý tưởng mình cần thể hiện ra giấy.
Thể hiện bản vẽ/ mô hình cho cảnh dàn dựng
Thể hiện bản vẽ/ mô hình cho cảnh dàn dựng
Trên cơ sở bản vẽ phác thảo, nhà thiết kế xây dựng bản vẽ thi công để mô tả các thành phần khi thi công thực tế.
Ảnh
Tiếp theo
Tiếp theo, nhà thiết kế đưa vào trong không gian sân khấu giả định, kết hợp với ảnh sáng để làm rõ hơn về ý tưởng mĩ thuật cho phân cảnh.
Ảnh
Các bước làm mô hình
Các bước làm mô hình thể hiện bối cảnh sân khấu phân cảnh "Cây thị và bà hàng nước" trong vở kịch Tấm Cám:
Ảnh
Ảnh
Ảnh
Ảnh
Ảnh
Ảnh
Thảo luận
Thảo luận
Thảo luận
Căn cứ vào bản vẽ thiết kế hoặc mô hình một phân cảnh trong một vở kịch, trao đổi với các thành viên trong nhóm về những câu hỏi sau:
Tại sao cần phải đọc kịch bản và phân cảnh trước khi lên ý tưởng thiết kế? Trong quy trình và các bước thực hiện, khâu nào là cần thiết và quan trọng nhất? Tại sao sau khi vẽ thiết kế mĩ thuật phân cảnh một vở kịch, cần tinh đến yếu tổ ánh sáng và đặt trong không gian của buổi diễn?
Vận dụng
Vận dụng
Lên ý tưởng và thiết kế mĩ thuật sân khẩu cho một sự kiện ở trường, lớp hoặc nơi sinh sống (một tiều phảm kịch ngắn, biểu diễn về các đề tài học tập, vui chơi.... hoặc kịch bản ngắn tự sáng tác).
Em có biết
Em có biết
Màu bột và màu acrylic rất phù hợp cho việc tô vẽ phông màn. Một số loại sơn phun xịt cũng rất tiện cho việc trang trí hiện trường. Giấy trang kim, kim tuyến, xốp và vật liệu nhẹ... hay được CAD dùng cho sân khấu. Các loại bia carton, gỗ dán, composite cũng hay được các hoạ sĩ thiết kế tận dụng thi công sân khấu.
Ảnh
Cảm ơn
Cảm ơn
Ảnh