BÀI 7: KHÁI QUÁT VỀ CHIẾN TRANH BẢO VỆ TỔ QUỐC TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
BÀI 7: KHÁI QUÁT VỀ CHIẾN TRANH BẢO VỆ TỔ QUỐC TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM
Mục tiêu bài học
Mục tiêu bài học
Ảnh
MỤC TIÊU BÀI HỌC
* Nếu được vị trí địa chiến lược của Việt Nam. Phân tích được vai trò, ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam. * Trình bày được nội dung chính và giải thích được nguyên nhân thắng lợi và không thành công của các cuộc kháng chiến chống xâm lược. Vận dụng kiến thức đã học, rút ra được những bài học lịch sử và nhận thức được giá trị của các bài học lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. * Biết cách sưu tầm và sử dụng tư liệu lịch sử để tìm hiểu về các cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu của dân tộc Việt Nam. Có ý thức trấn trọng, tự hào về truyền thống đấu tranh bảo vệ, xây dựng đất nước của dân tộc Việt Nam, tham gia vào công tác đến ơn đáp nghĩa ở đ ở địa phương và sẵn sàng tham gia đóng góp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
1. Vị trí địa chiến lược của Việt Nam và vai trò, ý nghĩa của chiến tranhbảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam
a) Vị trí địa chiến lược của Việt Nam
- Việt Nam thuộc khu vực Đông Nam Á – khu vực nằm trên trục đường giao thông quan trọng kết nối châu Á và châu Đại Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Việt Nam cũng là cầu nối giữa Trung Quốc với khu vực Đông Nam Á, giữa Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo. - Cùng với nguồn tài nguyên phong phú, dân cư đông đúc,... Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng. Vì vậy, trong suốt tiến trình lịch sử, Việt Nam luôn phải đối phó với nhiều thế lực ngoại xâm và tiến hành nhiều cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.
Luợc đồ
Ảnh
Lược đổ khu vực Đông Nam Á ngày nay
b) Vai trò, ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam
- Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc có vai trò quan trọng đối với sự sinh tồn và phát triển của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của những cuộc kháng chiến góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập, giữ gìn bản sắc văn hoá và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây dựng đất nước. - Sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287 – 1288 thắng lợi, vua Trần Nhân Tông đến lễ tại lăng vua Trần Thái Tông. Nhìn con ngựa đá lấm bùn, vua đã làm những câu thơ:
Xã tắc hai phen chồn ngựa đá Non sông nghìn thuở vững âu vàng.
- Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành và nâng cao lòng tự hào, ý thức tự cường và tô đậm những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời để lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc.
Câu hỏi 1
Hình vẽ
Hình vẽ
?
Khai thác Hình 2 và thông tin trong mục, nêu vị trí địa chiến lược của Việt Nam
- Vị trí địa chiến lược của Việt Nam: + Việt Nam thuộc khu vực Đông Nam Á - khu vực nằm trên trục đường giao thông quan trọng kết nối châu Á và châu Đại Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. + Việt Nam cũng là cầu nối giữa Trung Quốc với khu vực Đông Nam Á; giữa Đông Nam Á lục địa với Đông Nam Á hải đảo,…
Câu hỏi 2
Hình vẽ
Hình vẽ
Cho biết vị trí đó ảnh hưởng như thế nào đến lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam
?
Vì vị trí địa lí thuận lợi đó, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng. Vì vậy, trong suốt tiến trình lịch sử, Việt Nam luôn phải đối phó với nhiều thế lực ngoại xâm và tiến hành nhiều cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.
Câu hỏi 3
Hình vẽ
Hình vẽ
?
Khai thác Tư liệu 1 và thông tin trong mục, phân tích vai trò và ý nghĩa của chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử Việt Nam.
- Vai trò: Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc có vai trò quan trọng đối với sự sinh tồn và phát triển của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của những cuộc kháng chiến góp phần bảo vệ vững chắc nền độc lập, giữ gìn bản sắc văn hóa và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây dựng đất nước. - Ý nghĩa: Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc có ý nghĩa lớn trong việc hình thành và vâng cao lòng tự hào, ý thức tự cường và tô đậm những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời để lại nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc.
2. Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu
a) Khái quát về một số cuộc kháng chiến thắng lợi
Ảnh
Cho đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, dân tộc Việt Nam đã tiến hành nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm giành thắng lợi.
Ảnh
Tuợng Quang Trung trong di tích Gò Đống Đa ( Hà Nôị )
Bạch Đằng dậy sóng ( mô hình trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia )
Tóm tắt
Ảnh
Ảnh
Câu hỏi 1
Hình vẽ
Kể tên một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu của dân tộc Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Hình vẽ
?
- Một số cuộc kháng chiến thắng lợi tiêu biểu của dân tộc Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945: + Kháng chiến chống quân Nam Hán (938) + Kháng chiến chống quân Tống thời Tiền Lê (981) + Kháng chiến chống quân Tống thời Lý (1075 - 1077) + Kháng chiến chống quân Mông Cổ và quân Nguyên thời Trần (thế kỉ XIII) + Kháng chiến chống quân Xiêm (1785) + Kháng chiến chống quân Thanh (1789)
Câu hỏi 2
Hình vẽ
Trình bày một số nét chính về các cuộc kháng chiến thắng lợi đó.
Hình vẽ
?
- Kháng chiến chống quân Nam Hán (938) + Người chỉ huy: Ngô Quyền + Trận quyết chiến: Bạch Đằng (Quảng Ninh, Hải Phòng) - Kháng chiến chống quân Tống thời Tiền Lê (981) + Người chỉ huy: Lê Hoàn + Trận quyết chiến: Bạch Đằng (Quảng Ninh, Hải Phòng) - Kháng chiến chống quân Tống thời Lý (1075 - 1077) + Người chỉ huy: Lý Thường Kiệt + Trận quyết chiến: Phòng tuyến Như Nguyệt (Bắc Ninh)
Trả lời
- Kháng chiến chống quân Mông Cổ và quân Nguyên thời Trần (thế kỉ XIII) + Người chỉ huy: các vua Trần và nhiều tướng lĩnh tài giỏi khác, như: Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khái,… + Trận quyết chiến: trận Bình Lệ Nguyên và Đông Bộ Đầu trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất; trận Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, Thăng Long trong cuộc kháng chiến lần thứ hai; trận Bạch Đằng trong cuộc kháng chiến lần thứ ba. - Kháng chiến chống quân Xiêm (1785) + Người chỉ huy: Nguyễn Huệ + Trận quyết chiến: Rạch Gầm - Xoài Mút (Tiền Giang). - Kháng chiến chống quân Thanh (1789) + Người chỉ huy: Quang Trung (Nguyễn Huệ) + Trận quyết chiến: Ngọc Hồi - Đống Đa (Hà Nội).
b) Nguyên nhân thắng lợi
- Trước hết, các cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam đều là các cuộc chiến tranh chính nghĩa nhằm bảo vệ độc lập dân tộc. - Thứ hai, nhân dân Việt Nam có lòng yêu nước nồng nàn. Tất cả các tầng lớp nhân dân, các dân tộc đều tham gia kháng chiến, tạo thành khối đoàn kết toàn dân vững chắc. - Để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285, nhà Trần đã tổ chức Hội nghị Bình Than (1282) triệu tập vương hầu, quý tộc, tướng lĩnh để bàn kế sách đánh giặc. Trong thời gian này, Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng sĩ khích lệ quân sĩ đứng lên đánh giặc. Năm 1285, tại điện Diên Hồng ở kinh thành Thăng Long, khi Thượng hoàng Trần Thánh Tông hỏi về quyết tâm đánh giặc, các bô lão đồng thanh hô lớn: “Đánh” - Thứ ba, kế sách đánh giặc đúng đắn, linh hoạt, nghệ thuật quân sự độc đáo, sáng tạo cũng là nguyên nhân quan trọng đưa đến thắng lợi của các cuộc kháng chiến.
Kháng chiến chống Tống - Thanh
- Trong cuộc kháng chiến chống Tổng (1075 – 1077), Triều Lý đã thực hiện kế sách “tiên phát nhánh ng nh ch đông tập kích vào các căn cứ Khô Tổ Châu Liêm Châu, Ung Châu (Trung Quốc) nhằm ngăn chặn âm mưu xâm quân Tống. - Trong cuộc kháng chiến chống quân Thanh, Quang Trung đã vận dụng nghệ thuật “đánh nhanh, thắng nhanh” một cách chủ động, bằng trận quyết chiến chiến lược ở Ngọc Hồi – Đống Đa (Hà Nội) đã đánh tan hàng chục vạn quân Thanh xâm lược trong thời gian ngắn. - Thứ tư, những người lãnh đạo, chỉ huy các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đều là các vị tướng lĩnh tài năng, mưu lược như: Ngô Quyền, Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Huệ,... - Ngoài ra, các cuộc chiến tranh xâm lược của ngoại bang là chiến tranh phi nghĩa. Trong quá trình xâm lược, quân giặc còn gặp một số khó khăn như đường hành quân xa, thiếu lương thực, không quen địa hình và điều kiện tự nhiên của Đại Việt,...
Câu hỏi 1
Hình vẽ
Hình vẽ
?
Khai thác Tư liệu 2 và thông tin trong mục, nếu những biểu hiện của tinh thần đoàn kết toàn dân trong các cuộc kháng chiến.
- Biểu hiện của tinh thần đoàn kết toàn dân trong các cuộc kháng chiến: + Đoàn kết trong nội bộ triều đình. Ví dụ: cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285, nhà Trần tổ chức Hội nghị Bình Than (năm 1282), triệu tập các vương hầu, quý tộc, tướng lĩnh để bàn kế sách đánh giặc,... + Đoàn kết giữa triều đình với nhân dân. Ví dụ: kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược năm 1285, nhà Trần triệu tập hội nghị Diên Hồng củng cố quyết tâm và tinh thần đoàn kết chiến đấu giữa triều đình với nhân dân cả nước. + Đoàn kết giữa các tầng lớp nhân dân, giữa nhân dân các vùng, miền trong cả nước. Ví dụ: cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý có sự tham gia tích cực của đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng biên giới phía Bắc Đại Việt, với các anh hùng tiêu biểu như: Tôn Đản, Thân Cảnh Phúc, ...
Câu hỏi 2
Hình vẽ
Hình vẽ
?
Giải thích những nguyên nhân chính đưa đến thắng lợi của các cuộc kháng chiến.
- Nguyên nhân khách quan: + Các cuộc chiến tranh xâm lược của ngoại bang là chiến tranh phi nghĩa. + Trong quá trình xâm lược, quân giặc còn gặp một số khó khăn như: đường hành quân xa, thiếu lương thực, không quen địa hình và điều kiện tự nhiên nhiên của Đại Việt,…
Nguyên nhân Chủ quan
- Nguyên nhân chủ quan + Trước hết, đây đều là các cuộc chiến tranh chính nghĩa nhằm bảo vệ độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam. + Thứ hai, nhân dân Việt Nam có lòng yêu nước nồng nàn. Tất cả các tầng lớp nhân dân, các dân tộc đều tham gia kháng chiến, tạo thành khối đoàn kết toàn dân vững chắc. + Thứ ba, kế sách đánh giặc đúng đắn, linh hoạt, nghệ thuật quân sự độc đáo, sáng tạo cũng là nguyên nhân quan trọng đưa đến thắng lợi của các cuộc kháng chiến. Ví dụ: kế sách “tiên phát chế nhân” trong cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý (1075 - 1077); kế sách “thanh dã” trong 3 lần kháng chiến chống Mông - Nguyên (thế kỉ XIII),… + Thứ tư, lãnh đạo chỉ huy các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đều là các tướng lĩnh tài năng, mưu lược như Ngô Quyền, Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Huệ - Quang Trung....
3. Một số cuộc kháng chiến không thành công
a) Khái quát về một số cuộc kháng chiến không thành công
- Trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, có một số cuộc kháng chiến không thành công như: kháng chiến chống quân Triệu của An Dương Vương (179 TCN), kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ (1406 – 1407) và kháng chiến chống thực dân Pháp của nhà Nguyễn (1858 – 1884).
3. Một số cuộc kháng chiến không thành công.
a. Khái quát về một số cuộc kháng chiến thành công.
Tóm tắt
Ảnh
Tóm tắt một số cuộc kháng chiến không thành công
Câu hỏi
Hình vẽ
Trình bày một số nét chính về các cuộc kháng chiến không thành công trong lịch sử dân tộc.
Hình vẽ
?
- Một số cuộc kháng chiến thành công:Kháng chiến chông quân Nam Hán, chống quân Tống, chống quân Mông Cổ, chống quan Nguyên, quân Xiêm, quân Thanh... - Những cuộc kháng chiến này đều có người lãnh đạo.
b) Nguyên nhân kháng chiến không thành công
- Các cuộc kháng chiến không thành công là do một số nguyên nhân chủ yếu sau đây: - Một là, những người lãnh đạo kháng chiến đã không tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân tham gia, không xây dựng được khối đoàn kết toàn dân. - Tương truyền, An Dương Vương không nghe lời khuyên bảo, can ngăn của các tướng giỏi như Cao Lỗ, Nội Hầu,... làm cho nội bộ bất hoà. - Hai là, trong quá trình tổ chức kháng chiến, những người lãnh đạo, chỉ huy phạm phải một số sai lầm nghiêm trọng. - Ba là, tương quan lực lượng chênh lệch không có lợi cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam cũng là nguyên nhân khách quan dẫn đến sự thất bại của các cuộc kháng chiến.
Câu hỏi 1
Hình vẽ
Hình vẽ
?
Khai thác Tư liệu 3, em rút ra bài học lịch sử gì?
- Câu nói của Hồ Nguyên Trừng cho thấy: sự ủng hộ của nhân dân và tinh thần đoàn kết trong toàn dân là nhân tố quan trọng, quyết định sự thành công của các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ hoặc giành lại độc lập dân tộc. => Bài học lịch sử rút ra là: trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước, chúng ta phải luôn chú trọng đến việc tăng cường và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Câu hỏi 2
Hình vẽ
Hình vẽ
Giải thích nguyên nhân không thành công của một số cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.
?
♦ Nguyên nhân không thành công: - Thứ nhất, những người lãnh đạo kháng chiến đã không tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân tham gia, không xây dựng được khối đoàn kết toàn dân. - Thứ hai, trong quá trình kháng chiến, những người lãnh đạo, chỉ huy đã phạm phải một số sai lầm nghiêm trọng. - Thứ ba, tương quan lực lượng chênh lệch không có lợi cho cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam cũng là nguyên nhân khách quan dẫn đến sự thất bại của các cuộc kháng chiến.
Luyện tập
Bài 1
Bài tập trắc nghiệm
Kháng chiến chống quân Mông Cổ do ai chỉ huy
Trần Thái Tông, Trần Thủ Độ
Lê Hoàn
Lý Thường Kiệt
Nguyễn Trãi
Bài 2
Bài tập trắc nghiệm
Cuộc kháng chiến chống quân Tống trên sông Bạch Đằng năm 938 do ai chỉ huy
Ngô Quyền
Lê Hoàn
Lý Thường Kiệt
Nguyễn Trãi
Bài 3
Bài tập trắc nghiệm
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút ở cuộc kháng chiến nào?
Chống quân Xiêm năm 1785
Chống quân Thanh năm 1789
Chống quân Pháp năm 1858
Chống quân Pháp năm 1884