BÀI 13. VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
BÀI 13. VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP
Khởi động
Giới thiệu bài
Ảnh
Giới thiệu bài
Mục tiêu
Ảnh
Mục tiêu:
Trình bày và giải thích được sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ. Trình bày được đặc điểm phát triển và phân bố của một số ngành: khai thác than, dầu, khí; sản xuất điện; sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính; sản xuất, chế biến thực phẩm; sản xuất đồ uống; dệt, may; giày, dép thông qua bảng số liệu, tư liệu,...
Khởi động
Ảnh
Khởi động
Công nghiệp là ngành kinh tế quan trọng ở nước ta, giá trị sản xuất tăng nhanh, phát triển với cơ cấu hợp lí theo hướng hiện đại. Vậy cơ cấu công nghiệp ở nước ta chuyển dịch như thế nào? Đặc điểm phát triển và phân bố của một số ngành công nghiệp ra sao?
Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp
Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành
Ảnh
Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành:
- Cơ cấu công nghiệp theo ngành có sự chuyển dịch theo hướng tăng nhanh tỉ trọng nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, giảm tỉ trọng của nhóm ngành công nghiệp khai khoáng. - Nguyên nhân của sự chuyển dịch: Cơ cấu trong nội bộ nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có sự chuyển dịch theo hướng vừa đa dạng hoá, vừa chủ trọng phát triển các ngành mũi nhọn nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, khai thác được các nguồn lực của nền kinh tế, gia tăng xuất khẩu, tạo tích luỹ và sức cạnh tranh (như công nghiệp sản xuất sản phẩm điện tử, máy vì tỉnh; công nghiệp dệt, may và giày, dép,...)
- Biểu đồ minh họa (Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành)
Ảnh
Ảnh
Sự chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế
Ảnh
Sự chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế:
- Kinh tế Nhà nước quản lí các ngành công nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng gắn với tài nguyên và an ninh quốc phòng như công nghiệp khai thác than, dầu thô và khi tự nhiên, sản xuất điện..... - Kinh tế ngoài Nhà nước tập trung phát triển các ngành công nghiệp có tiềm năng và lợi thế trong nước như: dệt, may và giày, dép, sản xuất, chế biến thực phẩm, sản xuất đồ uống.... - Kinh tế khu vực có vốn đầu từ nước ngoài chủ trọng các ngành công nghiệp công nghệ cao có giá trị gia tăng lớn, đẩy mạnh xuất khẩu như: sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính....
- Biểu đồ minh họa (Sự chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế)
Ảnh
Ảnh
Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ
Ảnh
Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ:
- Phân bố công nghiệp theo không gian có sự chuyển dịch: - Đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, an ninh quốc phòng, ưu tiên phát triển tại các vùng có lợi thế về vị trí địa lí, giao thông, tài nguyên, lao động.... và có khả năng trở thành động lực tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển công nghiệp để giảm sức ép sử dụng quỹ đất tại vùng đồng bằng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. - Phát huy hiệu quả các khu công nghiệp, khu công nghệ cao để thu hút vốn đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản lí hiện đại. - Hình thành và phát triển các cụm liên kết công nghiệp trong một số ngành công nghiệp ưu tiên, nhóm sản phẩm chuyên môn hoá và tạo thành các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, hiệu quả cao ở một số vùng, địa bàn trọng điểm.
- Bảng minh họa (Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ)
Ảnh
Ảnh
- Bản đồ công nghiệp (Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ)
Ảnh
Ảnh
Đặc điểm phát triển và phân bố một số ngành công nghiệp
Công nghiệp khai thác than
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Nước ta có trữ lượng than khá lớn, tập trung chủ yếu ở bể than Đông Bắc. - Than có nhiều loại: than an-tra-xit (với trữ lượng khoảng 3,5 tỉ tấn), than nâu (khoảng 210 tỉ tấn), than bùn (vài trăm triệu tấn), than mỡ (trữ lượng ít hơn)..... - Than ở nước ta đã được khai thác từ thời Pháp thuộc, phát triển mạnh từ khi thực hiện công cuộc Đổi mới, nhất là từ sau năm 2005 đến nay, do nhu cầu sử dụng than trong nước tăng lên, phục vụ cho sản xuất điện, cho các ngành công nghiệp khác và phục vụ cho xuất khẩu. Do việc khai thác và sử dụng than ảnh hưởng nhiều đến môi trường nên ngành này đang thực hiện đổi mới máy móc, công nghệ và ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao năng suất lao động, giảm tổn thất tài nguyên và bảo vệ môi trường.
- Biểu đồ
Ảnh
Biểu đồ sản lượng:
Ảnh
Công nghiệp khai thác dầu thô và khí tự nhiên
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Trữ lượng dầu thô và khí tự nhiên của nước ta ước tính khoảng vài tí tấn dầu và hàng trăm tỉ m³ khí, tập trung ở các bể trầm tích trên vùng biển và thềm lục địa, trong đó 4 bể có trữ lượng đáng kể và đang khai thác là: Cửu Long, Nam Côn Sơn, Ma-lay- Thổ Chu và Sông Hồng. - Hoạt động khai thác dầu thô và khí tự nhiên ở trong nước được bắt đầu từ thế kỉ XX tại mỏ Bạch Hồ, sau đó dần mở rộng ra các mỏ khác có trữ lượng lớn như: Đại Hùng, Rạng Đông, Rồng,... đối với dầu thô và Lan Tây, Lan Đó, Sư Tử Trắng.... đối với khí tự nhiên nhờ sự liên doanh, hợp tác với các công ty nước ngoài trong việc thăm dò, khai thác. - Qua hơn nửa thế kỉ phát triển đến nay, ngành công nghiệp này đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Sản lượng dầu thô và khí tự nhiên tăng nhanh trong những thập ki trước đây. Ngành công nghiệp lọc hoá dầu phát triển với các nhà máy Nghi Sơn (Thanh Hoá), Dung Quất (Quảng Ngãi), Long Sơn (Bà Rịa – Vũng Tàu)..... - Xu hướng phát triển của ngành là áp dụng quy trình công nghệ hiện đại trong thăm dò, khai thác và chế biến nhằm tiết kiệm tài nguyên, tăng hiệu quả và giá trị sử dụng các sản phẩm dầu thô và khí tự nhiên, giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng xấu đến môi trường.
- Bảng minh họa
Ảnh
Minh họa:
Ảnh
Công nghiệp sản xuất điện
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Công nghiệp sản xuất điện ở nước ta phát triển tương đối sớm với sự ra đời của Nhà máy Điện Sông Cấm (Hải Phòng). Giá trị sản xuất và sản lượng điện tăng liên tục do nhu cầu của sản xuất và đời sống. Cơ cấu sản lượng điện có sự thay đổi. - Mạng lưới điện quốc gia đã được hình thành và phát triển để khắc phục sự mất cân đối về nguồn điện giữa các vùng, cải thiện chất lượng điện áp thông qua đường dây tải điện 500 KV Bắc Nam. Năm 2021, tổng chiều dài đường dây 500 KV Bắc Nam là 9 008 km. - Xu hướng của ngành điện nước ta là tiếp tục phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối,...) và thuỷ điện. đổi mới công nghệ của nhiều nhà máy điện đang vận hành, kiểm soát phát thải khí nhà kính, đảm bảo vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.
- Bảng minh họa
Ảnh
Minh họa:
Ảnh
Công nghiệp sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Công nghiệp sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính có vị trí then chốt và phát triển nhanh nhờ khai thác được lợi thế về nguồn lao động trẻ, có trình độ chuyên môn; chính sách ưu tiên phát triển, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ứng dụng công nghệ hiện đại.... - Giá trị sản xuất và tỉ trọng của ngành tăng nhanh trong cơ cấu giá trị sản xuất ngành công nghiệp (chiếm 25,3%, năm 2021); đứng đầu trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp nước ta. Từ năm 2015 đến nay, các sản phẩm của ngành (thiết bị điện tử, máy tính và linh kiện, điện thoại các loại và linh kiện....) luôn chiếm tỉ trọng cao nhất trong trị giá xuất khẩu ở nước ta (chiếm 32,2%, năm 2021). Định hướng phát triển của ngành là ưu tiên sản xuất sản phẩm thiết bị máy tính, điện thoại và linh kiện, phát triển phần mềm, điện từ y tế....
- Bảng minh họa
Ảnh
Minh họa:
Ảnh
Công nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm và sản xuất đồ uống
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Sản xuất, chế biến thực phẩm và sản xuất đồ uống phát triển lâu đời dựa vào nguồn nguyên liệu tại chỗ phong phú, từ các sản phẩm của nông nghiệp và thuỷ sản, nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn ở trong và ngoài nước,..... - Giá trị sản xuất tăng liên tục, song tỉ trọng của ngành trong cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp cả nước có xu hướng giảm dần (chiếm 12,6%, năm 2021). - Cơ cấu ngành đa dạng, bao gồm: xay xát gạo, sản xuất thực phẩm (cả phê, chẻ, đường kính,...), chế biến thịt, sữa và các sản phẩm từ sữa, chế biến thuỷ sản; sản xuất thức ăn cho gia súc, gia cầm và thức ăn cho thuỷ sản, sản xuất nước tình khiết, rượu, bia,... - Ngành này đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu, sở hữu nhiều thương hiệu lớn, có uy tín và khả năng cạnh tranh cao. - Định hướng phát triển của ngành là khuyến khích đầu tư phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn để đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào đủ tiêu chuẩn cho công nghiệp chế biến, ưu tiên chế biến các sản phẩm nông nghiệp và thuỷ sản chủ lực có khả năng cạnh tranh cao, xây dựng và phát triển thương hiệu đặc trưng cho nông nghiệp và thuỷ sản nước ta.
- Bảng minh họa
Ảnh
Minh họa:
Ảnh
Công nghiệp dệt, may và giày, dép
Ảnh
Đặc điểm phát triển:
- Giá trị sản xuất, tỉ trọng của công nghiệp dệt, may và giày, dép ngày càng tăng (chiếm tỉ trọng 11,1%, năm 2021), chỉ đứng sau ngành sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản xuất, chế biến thực phẩm và sản xuất đồ uống. - Các sản phẩm của ngành đa dạng như: sản xuất sợi vài, quần áo, giày - dép da, giày vải, giày thể thao,... Sản lượng sản phẩm tăng liên tục. Nhiều thương hiệu dệt, may trang phục, giày, dép đã tạo dựng được uy tin ở thị trường trong và ngoài nước. - Định hướng phát triển của ngành là ưu tiên tập trung vào thiết kế mẫu mã, chủ động sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, chuyển từ gia công sang sản xuất quần áo thời trang, giày cao cấp xuất khẩu; đẩy mạnh khai thác các thị trường xuất khẩu truyền thông (Trung Quốc, ASEAN), thúc đẩy các thị trường tiềm năng (Liên bang Nga, EU. Nhật Bản,...).
- Bảng minh họa
Ảnh
Minh họa:
Ảnh
Luyện tập
Bài 1
Ảnh
Bài 1: Trình bày sự chuyển dịch công nghiệp theo không gian?
Trả lời: - Phân bố công nghiệp có sự chuyển dịch, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, an ninh quốc phòng, ưu tiên phát triển tại các vùng có lợi thế về vị trí địa lí, giao thông, tài nguyên, lao động,... và có khả năng trở thành động lực tăng trưởng; mở rộng không gian phát triển công nghiệp để giảm sức ép sử dụng quỹ đất tại vùng đồng bằng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. - Phát huy hiệu quả các khu công nghiệp, khu công nghệ cao để thu hút vốn đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản lí hiện đại. - Hình thành và phát triển các cụm liên kết công nghiệp trong một số ngành công nghiệp ưu tiên, nhóm sản phẩm chuyên môn hoá và tạo thành các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, hiệu quả cao ở một số vùng, địa bàn trọng điểm.
Bài 2
Ảnh
Bài 2: Tại sao cần chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp?
Trả lời: - Thích ứng với sự thay đổi của thị trường: Nhu cầu của thị trường luôn thay đổi, đòi hỏi các ngành công nghiệp phải điều chỉnh để đáp ứng. - Nâng cao năng lực cạnh tranh: Chuyển dịch cơ cấu giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách tập trung vào các ngành có lợi thế so sánh và công nghệ cao. - Bảo vệ môi trường: Chuyển dịch cơ cấu từ các ngành công nghiệp nặng, gây ô nhiễm sang các ngành công nghiệp sạch, thân thiện với môi trường. - Thay đổi cơ cấu lao động: Tạo ra các việc làm có chất lượng cao, đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao hơn.
Bài 3
Ảnh
Bài 3: Có những hình thức nào chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp?
Trả lời: - Chuyển dịch theo chiều sâu: Nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng giá trị gia tăng, áp dụng công nghệ mới. - Chuyển dịch theo chiều rộng: Mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm. - Chuyển dịch theo ngành: Thay đổi tỷ trọng giữa các ngành công nghiệp, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp có tiềm năng. - Chuyển dịch theo vùng: Phân bố lại các ngành công nghiệp giữa các vùng, tạo ra sự cân đối phát triển.
Vận dụng
Vận dụng
Ảnh
Vận dụng
Thu thập tài liệu, viết một báo cáo ngắn về một trong hai nội dung phát triển công nghiệp ở địa phương. + Vai trò của công nghiệp đối với huyện, thị xã, thành phố nơi em sinh sống. + Một ngành công nghiệp đặc trưng ở địa phương.
Cảm ơn
Ảnh