BÀI 15. CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
BÀI 15. CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT
Hoạt động mở đầu
Câu hỏi
Trong trồng trọt, người ta thường áp dụng các biện pháp làm cỏ, xới đất và vun gốc, tưới nước và bón phân xung quanh gốc cây khi trồng cây nhằm tăng kích thước bộ rễ. Cơ sở khoa học của biện pháp này là gì?
Cần phải thường xuyên làm cỏ, xới đất và vun gốc, tưới nước và bón phân xung quanh gốc cây là để đất thoáng khí. Trong hô hấp của rễ có sinh ra CO2. CO2 này có sự trao đối với các ion khoáng bám trên bề mặt keo đất. Khi có nồng độ CO2 cao thì sự trao đổi này diễn ra mạnh hơn. Mặt khác, nồng độ O2 trong đất cao giúp cho hệ rễ hô hấp mạnh hơn nên tạo ra áp suất thẩm thấu cao để nhận nước và các chất dinh dưỡng từ đất.
Các hình thức biểu hiện và vai trò của cảm ứng ở thực vật
1.Các loại hướng động
Ảnh
2.Vận động hướng động
– Vận động hướng động là hình thức phản ứng của các cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích theo một hướng xác định, trong đó, hướng của phản ứng phụ thuộc vào hướng của tác nhân kích thích. – Dựa vào hướng phản ứng của thực vật đối với tác nhân kích thích, hướng động được chia thành hai loại: + Hướng động dương là sự vận động của các cơ quan hướng tới nguồn kích thích + Hướng động âm là sự vận động của các cơ quan tránh xa nguồn kích thích. – Dựa vào bản chất của tác nhân kích thích, thực vật có các dạng hướng động: + Hướng sáng là sự vận động của thân (cành) cây hướng về phía có ánh sáng.
Ảnh
Ảnh
Ảnh
+ Hướng trọng lực là sự vận động của cây dưới tác động của trọng lực. + Hướng nước và hướng hoá là phản ứng sinh trưởng của thực vật đối với nước và chất hoá học (muối khoáng, chất hữu cơ, hormone,...).
Ảnh
Ảnh
Ảnh
+ Hướng tiếp xúc là phản ứng sinh trưởng của cây đối với sự tiếp xúc (tác động cơ học).
Ảnh
3.Vận động cảm ứng
– Vận động cảm ứng là hình thức phản ứng của các cơ quan thực vật đối với tác nhân kích thích không định hướng. – Vận động cảm ứng không phụ thuộc vào hướng của tác nhân kích thích mà phụ thuộc vào cấu trúc hình dẹp của các cơ quan (lá, cánh hoa). – Tuỳ theo tác nhân kích thích, vận động cảm ứng được chia thành: quang ứng động, thuỷ ứng động, hoá ứng động, ứng động tiếp xúc, ứng động tổn thương, điện ứng động,...
Ảnh
Ảnh
– Dựa vào cơ chế phản ứng, vận động cảm ứng được chia thành hai loại: + Ứng động sinh trưởng là sự vận động của các cơ quan có liên quan đến sự phân chia và lớn lên của tế bào, kiểu vận động này thường diễn ra theo đồng hồ sinh học và có tốc độ phản ứng chậm. + Ứng động không sinh trưởng là sự vận động của các cơ quan không liên quan đến sự phân chia và lớn lên của tế bào, mà do sự thay đổi độ trương nước của tế bào.
4.Hoạt động luyện tập
Hãy dự đoán cây sẽ phản ứng như thế nào trong các trường hợp sau đây. Giải thích
a, Treo chậu cây nằm ngang so với mặt đất b, Treo chậu cây ở tư thế úp ngược
Bài làm:
a) Khi treo chậu cây nằm ngang so với mặt đất, sau một thời gian thân cây sẽ hướng lên trên và rễ cây sẽ hướng xuống dưới. Do thân cây hướng trọng lực âm, hướng sáng dương; rễ cây hướng trọng lực dương và hướng sáng âm.
b) Khi treo chậu cây ở tư thế úp ngược, sau một thời gian thân cây sẽ hướng lên trên và rễ cây sẽ hướng xuống dưới. Do thân cây hướng trọng lực âm, hướng sáng dương; rễ cây hướng trọng lực dương và hướng sáng âm.
Ảnh
Hãy xác định kiểu vận động cảm ứng và tác nhân kích thích trong các trường hợp sau:
a, Hoạt động đóng, mở khí khổng b, Hoa mười giờ nở vào buổi sáng c, Hoa tulip nở ở nhiệt độ 25-30 độ C d, Cây bắt ruồi
Bài làm:
a, Ứng động không sinh trưởng. Tác nhân: hàm lượng nước trong tế bào khí khổng b, Ứng động sinh trưởng. Tác nhân: ánh sáng c, Ứng ộng sinh trưởng. Tác nhân: nhiệt độ d, Ứng động không sinh trưởng. Tác nhân: sự kích thích tiếp xúc của ruồi và cây bắt ruồi
5.Hoạt động vận dụng
Hiện tượng ngừng sinh trưởng của chồi vào mùa đông ở cây phượng thuộc kiểu vận động cảm ứng nào? Giải thích
Bài làm:
Hiện tượng ngừng sinh trưởng của chồi vào mùa đông ở cây phượng thuộc kiểu vận động cảm ứng là ứng động sinh trưởng. Do vào mua đông, nhiệt độ thấp, ánh sáng yếu, thời gian chiếu sáng ngắn dẫn đến chồi cây ngủ (không sinh trưởng). Mùa xuân, nhiệt độ tăng lên, ánh sáng mạnh hơn.Đây là kiểu vận động theo chu kì mùa liên quan đến chu kì sinh học dưới tác động của điều kiện môi trường như ánh sáng, nhiệt độ.
Ứng dụng cảm ứng ở thực vật
1.Một số ứng dụng hiện tượng cảm ứng
Ảnh
2.Hoạt động vận dụng
Tại sao khi trồng lúa, người ta thường bón phân sát mặt đất, còn khi trồng cây ăn quả cần đào hố sâu để bón
- Khi trồng lúa, người ta thường bón phân sát mặt đất vì cây lúa là cây rễ chùm, hệ rễ nông, do đó cần bón phân sát mặt đất giúp rễ cây dễ dàng hấp thụ, thúc đẩy quá trình sinh trưởng và phát triển. - Còn khi trồng cây ăn quả cần đào hố sâu để bón vì cây ăn quá thường có rễ cọc hay hệ rễ phát triển ở tầng đất sâu hơn. Việc đào hố sâu để bón phân giúp thuận lợi cho quá trình hấp thụ của rễ, rễ đâm sâu xuống mặt đất, tăng độ bám của hệ rễ, giúp cây sinh trưởng và phát triển.
Thảo luận nhóm
1.Mục tiêu thảo luận
Chia lớp thành 2 nhóm: Dãy 1 là nhóm 1 Dãy 2 là nhóm 2
Thảo luận về nội dung bài học :
Nhóm 1: Auxin có vai trò gì trong hướng sáng của cây?
Nhóm 2: Cơ chế hướng động ở mức độ tế bào là gì?
2.Báo cáo của nhóm 1
Auxin có vai trò gì trong hướng sáng của cây?
Sự di chuyển của auxin từ phía bị kích thích (phía được chiếu sáng) đến phía không bị kích thích (phía tối hơn) đã khiến cho vị trí này có nồng độ auxin cao hơn vị trí bị kích thích nên tốc độ sinh trưởng dãn dài của tế bào diễn ra nhanh hơn. Kết quả là thân, cành cây phát triển uốn cong về hướng có ánh sáng.
2.Báo cáo nhóm 2
Cơ chế hướng động ở mức độ tế bào là gì?
Cơ chế hướng động ở mức độ tế bào là sự sinh trưởng không đồng đều của các tế bào tại hai phía đối diện nhau của cùng một cơ quan (thân, rễ, bao lá mầm,...). Các tế bào tại phía không được kích thích sinh trưởng nhanh hơn phía được kích thích làm cơ quan này uốn cong và phát triển hướng về phía có nguồn kích thích.
Dặn dò
1.Dặn dò các em
Ảnh
Dặn dò:
Các em về đọc lại bài và chuẩn bị cho bài tiếp theo nhé!
2.Cảm ơn
Ảnh
Ảnh