BÀI 8: ÁNH SÁNG VÀ SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
Trang bìa
Trang bìa
Ảnh
CHỦ ĐỀ 2: NĂNG LƯỢNG BÀI 8: ÁNH SÁNG VÀ SỰ TRUYỀN ÁNH SÁNG
MỞ ĐẦU
Mục tiêu bài học (1)
Ảnh
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Nêu được ví dụ về các vật phát sáng và các vật được chiếu sáng. - Nêu được cách làm và thực hiện được thí nghiệm tìm hiểu về sự truyền thẳng của ánh sáng; về vật cho ánh sáng truyền qua và vật cản sáng. - Vận dụng được kiến thức về tính chất cho ánh sáng truyền qua hay không cho ánh sáng truyền qua của các vật để giải thích được một số hiện tượng tự nhiên và ứng dụng thực tế.
Mục tiêu bài học (2)
Ảnh
MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Thực hiện được thí nghiệm để tìm hiểu nguyên nhân có bóng của vật và sự thay đổi của bóng khi vị trí của vật hoặc của nguồn sáng thay đổi. - Vận dụng được trong thực tế, ở mức độ đơn giản kiến thức về bóng của vật.
Câu hỏi mở đầu
Nhờ có ánh sáng, chúng ta nhìn thấy mọi vật. Vậy ánh sáng phát ra từ đâu và nó truyền đi như thế nào?
*Trả lời: - Có vật phát ra ánh sáng, có vật phản chiếu ánh sáng chiếu vào nó. Ánh sáng từ vật đến mắt giúp ta nhìn thấy vật. - Ánh sáng truyền trong không khí theo đường thẳng.
1. Vật phát sáng và vật được chiếu sáng
Vật phát sáng và vật được chiếu sáng
1. Vật phát sáng và vật được chiếu sáng
- Mặt Trời là vật phát sáng tự nhiên. Con người có thể tạo ra được vật phát sáng. Ví dụ: ngọn đuốc, đèn dầu, cây nến, đèn điện, ... - Có những vật không phát sáng nhưng được chiếu sáng và phản chiếu ánh sáng chiếu vào nó. Ví dụ: Mặt Trăng, cột điện, tàu hoả, ... phản chiếu ánh sáng mặt trời chiếu tới chúng.
Ảnh
Hoạt động
Quan sát hình 1, 2 và cho biết những vật nào là vật phát sáng, những vật nào là vật được chiếu sáng.
*Trả lời: - Quan sát hình: + Hình 1: Mặt trời là vật phát sáng; Nhà, cây, phương tiện giao thông … là vật được chiếu sáng. + Hình 2: Đèn điện là vật phát sáng; Mặt trăng, bàn ghế, tủ … là vật được chiếu sáng. - Một số ví dụ khác: + Vật phát sáng là: ngọn đuốc, đèn dầu, cây nến, … + Vật được chiếu sáng là: con người, con vật ….
2. Sự truyền ánh sáng
Sự truyền ánh sáng
2. Sự truyền ánh sáng
- Ánh sáng truyền từ vật phát sáng đến các vật và phản chiếu từ các vật đến mắt nên ta nhìn thấy chúng. - Trong không khí ánh sáng truyền theo đường thẳng.
Thí nghiệm 1
*Thí nghiệm 1: Kiểm tra điều kiện để mắt nhìn thấy một vật. - Chuẩn bị: Hộp bìa cứng thành trong màu đen có đục hai lỗ nhỏ, đèn pin, viên bi trắng. - Tiến hành: + Bố trí thí nghiệm như hình 3. Viên bi trắng đặt ở đáy hộp. + Đặt mắt sát lỗ nhỏ. Em hãy dự đoán có nhìn thấy viên bi trắng không trong hai trường hợp: chưa bật đèn và đã bật đèn. + Thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán.
Ảnh
Hoạt động 1
Từ kết quả thí nghiệm rút ra nhận xét. Khi nào mắt nhìn thấy vật?
Trả lời: - Khi chưa bật đèn ta không thấy viên bi, khi bật đèn sẽ thấy viên bi. - Em nhìn thấy viên bi vì có ánh sáng từ đèn pin chiếu vào viên bi làm viên bi phản chiếu ánh sáng và truyền đến mắt ta. Nhận xét: Có vật phát ra ánh sáng, có vật phản chiếu ánh sáng chiếu vào nó. Ánh sáng từ vật đến mắt giúp ta nhìn thấy vật.
Thí nghiệm 2
*Thí nghiệm 2: Kiểm tra ánh sáng truyền thẳng trong không khí. - Chuẩn bị: 3 tấm bìa cứng (A, B, C), trên mỗi tấm có đục một lỗ nhỏ ở độ cao như nhau; 1 đoạn dây thép thẳng nhỏ, dài khoảng 25 cm (có thể xuyên qua lỗ trên tấm bìa); đèn pin (hình 4). - Tiến hành: + Đặt đèn pin đã bật sáng trước tấm bìa A. Đặt mắt sau tấm bìa A sao cho nhìn thấy được bóng đèn pin. + Đặt tấm bìa B sau tấm bìa A sao cho đặt mắt sau tấm bìa B, nhìn thấy được bóng đèn pin. + Đặt tấm bìa C sau tấm bìa A sao cho đặt mắt sau tấm bìa B, nhìn thấy được bóng đèn pin. + Em hãy dự đoán có thể xuyên đoạn dây thép qua 3 lỗ nhỏ ở 3 tấm bìa không. + Thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán.
Hoạt động 2
Nêu nhận xét về sự truyền của ánh sáng trong không khí.
Trả lời: - Ánh sáng truyền theo đường thẳng.
Ảnh
Câu hỏi trang 32
Quan sát hình 5. - Chỉ ra vật phát sáng trong hình. - Vì sao người đứng bên đường nhìn thấy ô tô? - Người đó cần điều kiện gì để có thể nhìn thấy ô tô vào ban đêm.
*Trả lời: - Vật phát sáng trong hình là mặt trời. - Người đứng bên đường nhìn thấy ô tô bởi ô tô đã phản chiếu ánh sáng từ mặt trời và truyền đến mắt người. - Để thấy ô tô vào ban đêm cần có ánh sáng từ bóng đèn điện, hoặc ánh trăng.
3. Vật cho ánh sáng truyền qua và vật cản ánh sáng
Thí nghiệm
*Thí nghiệm: Làm thí nghiệm tìm hiểu xem ánh sáng có thể truyền qua những vật nào. - Chuẩn bị: 3 ngôi sao bằng nhựa trong, nhựa đen và bìa cứng; đèn pin; tấm nhựa trắng. - Tiến hành: + Hãy thảo luận cách làm thí nghiệm và dự đoán ánh sáng từ đèn pin có thể truyền qua những ngôi sao nào. + Đặt lần lượt các ngôi sao vào khoảng giữa đèn pin và tấm nhựa trắng (Hình 6). Bật đèn pin.
3. Vật cho ánh sáng truyền qua và vật cản ánh sáng
Ảnh
Hoạt động 1
Em quan sát thấy gì trên tấm nhựa trắng sau mỗi trường hợp của thí nghiệm? Vật nào cho ánh sáng truyền qua? Vật nào không cho ánh sáng truyền qua (vật cản ánh sáng)?
*Trả lời: - Nhựa trong: Có ánh sáng - Cho ánh sáng truyền qua - Nhựa đen: Có bóng hình ngôi sao màu đen - Không cho ánh sáng truyền qua - Bìa cứng: Có bóng hình ngôi sao màu đen - Không cho ánh sáng truyền qua
Hoạt động 2
Tìm hiểu nguyên nhân có bóng của vật và sự thay đổi kích thước của bóng. - Ở thí nghiệm hình 6, vì sao trên tấm nhựa trắng có bóng của ngôi sao nhựa đen và ngôi sao bìa cứng. - Nêu kết luận về nguyên nhân có bóng của vật. - Dự đoán sự thay đổi kích thước bóng của ngôi sao khi: + Di chuyển đèn lại gần ngôi sao. + Di chuyển đèn ra xa ngôi sao. + Di chuyển ngôi sao lại gần tấm nhựa trắng. + Di chuyển ngôi sao ra xa tấm nhựa trắng. - Thực hiện thí nghiệm kiểm tra dự đoán. - Em rút ra kết luận gì về: + Vị trí của bóng so với vật và vật phát sáng. + Mối liên hệ giữa kích thước của bóng và khoảng cách của vật so với vật phát sáng.
Hoạt động 2 (2)
- Ở thí nghiệm hình 6, trên tấm nhựa trắng có bóng của ngôi sao nhựa đen và ngôi sao bìa cứng vì ngôi sao nhựa đen và ngôi sao bìa cứng là vật cản sáng nên khi được bóng đèn chiếu sáng thì trên tấm nhựa trắng sẽ xuất hiện bóng. - Khi được chiếu sáng thì phía sau của vật cản ánh sáng có bóng của vật đó. - Dự đoán sự thay đổi kích thước bóng của ngôi sao: + Di chuyển đèn lại gần ngôi sao: bóng lớn dần. + Di chuyển đèn ra xa ngôi sao: bóng nhỏ dần. + Di chuyển ngôi sao lại gần tấm nhựa trắng: bóng nhỏ dần. + Di chuyển ngôi sao ra xa tấm nhựa trắng: bóng lớn dần. - Em rút ra kết luận: Bóng của một vật thay đổi kích thước khi vị trí của vật hoặc của vật phát sáng thay đổi. Bóng lớn dần khi khoảng cách giữa vật và vật phát sáng nhỏ dần, bóng nhỏ dần khi khoảng cách giữa vật và vật phát sáng xa dần.
Câu hỏi 1 trang 34
1. Quan sát hình 7. Chỉ ra một bộ phận của đồ vật ở mỗi hình cho ánh sáng truyền qua. Vì sao không sử dụng các bộ phận đó bằng vật cản ánh sáng? - Lấy ví dụ về vật cản ánh sáng có ứng dụng trong đời sống hàng ngày mà em biết.
Ảnh
Câu hỏi 1 trang 34 (2)
- Bộ phận của đồ vật cho ánh sáng truyền qua a - Thông gió bằng thủy tinh b - Mặt kính đồng hồ c - Thành bể cá d - Mặt kính của bức tranh - Không dùng các bộ phận đó bằng vật cản sáng vì chúng ta sẽ không quan sát được ánh sáng từ đèn, số chỉ đồng hồ, cá cảnh hay bức tranh do không có ánh sáng chiếu đến vật làm phản xạ lại truyền đến mắt ta. - Một số vật cản sáng mà em biết: rèm che, tấm chắn nắng ở ô tô, khăn bịt mắt khi ngủ, ...
Câu hỏi 2 trang 34
2. Vì sao khi ánh sáng mặt trời chiếu sau lưng em (Hình 8) thì em thấy bóng của mình đổ về phía trước mặt?
Trả lời: Vì khi được chiếu sáng thì phía sau của vật cản ánh sáng có bóng của vật đó, mà ánh sáng từ mặt trời chiếu sau lưng em nên bóng sẽ có ở trước mặt em.
Ảnh
Câu hỏi 3, 4 trang 34
3. Nhà bạn Minh quay về hướng nam. Buổi sáng mùa hè, bóng của ngôi nhà đổ về hướng nào? Vì sao? 4. Vì sao có những ngày trời đang nắng bỗng tối sầm, sau ít phút lại thấy nắng?
Trả lời: 3. Buổi sáng mùa hè, bóng của ngôi nhà đổ về hướng tây. Vì nhà bạn Minh quay về hướng nam nên buổi sáng khi mặt trời mọc ánh sáng sẽ chiếu thẳng vào mặt bên phía đông, phía mặt bên còn lại của ngôi nhà (tức là phía tây) sẽ là bóng của ngôi nhà. 4. Có những ngày trời đang nắng bỗng tối sầm, sau ít phút lại thấy nắng vì khi có mây (vật cản sáng) sẽ tạo thành bóng khiến cho trời tối sầm, khi mây đi qua trời sẽ có nắng lại.
LUYỆN TẬP
Kiến thức cốt lõi
Ảnh
KIẾN THỨC CỐT LÕI
- Có vật phát ra ánh sáng, có vật phản chiếu ánh sáng chiếu vào nó. Ánh sáng từ vật đến mắt giúp ta nhìn thấy vật. - Ánh sáng truyền trong không khí theo đường thẳng. - Khi ánh sáng chiếu tới các vật thì có một số vật cho hầu hết ánh sáng truyền qua, một số vật không cho ánh sáng truyền qua. - Khi được chiếu sáng thì phía sau của vật cản ánh sáng có bóng của vật đó. Bóng của một vật thay đổi kích thước khi vị trí của vật hoặc của vật phát sáng thay đổi.
BT1
Bài tập trắc nghiệm
Đâu là vật phát sáng?
Mặt Trời.
Mặt trăng.
Cái cây.
Tất cả các loài động vật.
BT2
Bài tập trắc nghiệm
Vật cản ánh sáng là
Vật không cho ánh sáng truyền qua
Vật cho mọi ánh sáng truyền qua
Vật chỉ cho ánh sáng xanh truyền qua
Vật không cho ánh sáng truyền qua trong môi trường nước.
BT3
Bài tập trắc nghiệm
Vật được chiếu sáng là
Vật phát ra ánh sáng
Vật mà bản thân nó tự có ánh sáng
Vật cần năng lượng để phát ra ánh sáng
Vật không phát sáng nhưng phản chiếu ánh sáng chiếu vào nó